Η σύγκρουση για την πράσινη ενέργεια στην Αφρική

Οι εξελίξεις γύρω από τη νέα ηλεκτρική υποδομή που θα μεταφέρει τις ανανεώσιμες πηγές ενέργειας από τη Βόρεια Αφρική στην Ευρώπη προσλαμβάνουν όλο και μεγαλύτερη δυναμική, με την εισροή νέων πρωταγωνιστών. Κυβερνήσεις, πάροχοι υπηρεσιών και μεγάλες επενδυτικές οντότητες προετοιμάζουν τη θέση τους στον ενεργειακό χάρτη της Μεσογείου, επιδιώκοντας να γίνουν η πύλη για την ανάδειξη της αφρικανικής ηλιακής και ανέμου ενέργειας στις κεντρικές ευρωπαϊκές αγορές. Μια από τις πιο φιλόδοξες πρωτοβουλίες είναι το Sila Atlantik, το οποίο στοχεύει να συνδέσει άμεσα το Μαρόκο με τη Γερμανία μέσω υποθαλάσσιου καλωδίου μήκους περίπου 4.800 χιλιομέτρων.

Η γερμανική Handelsblatt αναφέρει ότι η θετική στάση της μαροκινής κυβέρνησης προσφέρει νέα αναπτυξιακή ώθηση στο έργο, ενισχύοντας τη σημασία του στην επανακαθορισμένη ενεργειακή ροή ανάμεσα στις δύο ηπείρους. Ωστόσο, θυμίζουν ειδικοί ότι «Όσο όμορφα ακούγονται τα σχέδια, τόσο εύκολα φλέγονται».

Αυτή η δυναμική είναι ιδιαίτερα σημαντική και για την Ελλάδα. Στο πλαίσιο αυτό, το GREGY, το υποθαλάσσιο καλώδιο συνεχούς ρεύματος (HVDC) μήκους περίπου 954 χιλιομέτρων και ισχύος 3.000 MW, θα πραγματοποιεί άμεση σύνδεση μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας, μεταφέροντας αποκλειστικά πράσινη ενέργεια από ανανεώσιμες πηγές των Αιγυπτίων καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους.

Από το Στενό του Γιβραλτάρ μέχρι τη Σικελία και από τη Μασσαλία έως τη Γερμανία, κυβερνητικές αρχές, διαχειριστές δικτύων και ιδιώτες επενδυτές επιδιώκουν να εξασφαλίσουν τη δική τους πρόσβαση στην αφρικανική πράσινη ενέργεια. Ορισμένοι έχουν ήδη ενεργές διασυνδέσεις, πολλοί βρίσκονται στο στάδιο υλοποίησης των έργων, ενώ άλλοι ακόμα αναζητούν ρυθμιστικά και χρηματοδοτικά μοντέλα για τα σχέδιά τους.

Η προώθηση του Sila Atlantik από το Μαρόκο

Το Sila Atlantik ξεχωρίζει για τις φιλόδοξες διαστάσεις του. Σε επιστολή που απηύθυνε στον γερμανό υφυπουργό Οικονομίας Frank Wetzel, η μαροκινή υπουργός Ενεργειακής Μετάβασης Leila Benali τόνισε την ευθυγράμμιση του έργου με το στρατηγικό πλάνο της χώρας και επιβεβαίωσε την προθυμία του Ραμπάτ να προχωρήσει σε συνεργασία με το Βερολίνο για την ανάπτυξή του. Η γερμανική κυβέρνηση φαίνεται να υποστηρίζει αρχικά το σχέδιο, βλέποντας την ευκαιρία να επενδύσει σε μία πρόσθετη πηγή ανανεώσιμης ενέργειας και να διαφοροποιήσει τον ενεργειακό εφοδιασμό.

Η κλίμακα του έργου υποδεικνύει την ανάπτυξη στη συζήτηση για τις ευρωπαϊκές ενεργειακές στρατηγικές. Το Sila Atlantik σχεδιάζει να εγκαταστήσει περίπου 15 GW από αιολικές και φωτοβολταϊκές μονάδες στο Μαρόκο, παρέχοντας στη Γερμανία έως 26 TWh ηλεκτρικής ενέργειας ετησίως, που αναλογούν στο 5% της γερμανικής κατανάλωσης. Η μεταφορά θα γίνεται μέσω δύο υποθαλάσσιων γραμμών HVDC, ικανότητας 1,8 GW η καθεμία, με συνολικό μήκος περίπου 4.800 χιλιομέτρων, κάνοντάς το μία από τις μεγαλύτερες ηλεκτρικές διασυνδέσεις που έχει αναπτυχθεί παγκοσμίως.

Η οικονομική σκοπιμότητα είναι αντίστοιχα φιλόδοξη, καθώς η υψηλότερη παραγωγικότητα στην παραγωγή ενέργειας από τα αιολικά και φωτοβολταϊκά του Μαρόκου προσφέρει τη δυνατότητα παροχής μεγάλων ποσοτήτων ανταγωνιστικής πράσινης ενέργειας. Ωστόσο, το κόστος του έργου αναμένεται να αγγίξει τα 30 με 40 δισεκατομμύρια ευρώ, με την αρχική φάση ανάπτυξης να απαιτεί 250–300 εκατομμύρια ευρώ, που οι επενδυτές σκοπεύουν να αντλήσουν μέσω χρηματοδοτικών γύρων από το 2027. Εδώ προκύπτει η απόσταση ανάμεσα στην ιδέα και την υλοποίηση της πραγματικότητας.

Η προειδοποίηση από το βρετανικό παράδειγμα

Η περίπτωση της Xlinks προσφέρει μια σημαντική προειδοποίηση σχετικά με την εκτέλεση έργων εκατομμυρίων. Η εταιρεία προσπάθησε προηγουμένως να υλοποιήσει το Morocco–UK Power Project, μια ηλεκτρική γέφυρα που θα συνέδεε το Μαρόκο με τη Μεγάλη Βρετανία. Ωστόσο, τον Ιούνιο του 2025, η βρετανική κυβέρνηση ανέστειλε τη διαδικασία υποστήριξης του έργου, κρίνει τα ρίσκα υψηλά και πρεσβεύει εναλλακτικές εσωτερικές λύσεις.

Αυτό το προηγούμενο έχει αναπόφευκτα επιπτώσεις και για την περίπτωση του Sila Atlantik. Δεν προδικάζει την τύχη του, αλλά δείχνει τα ουσιαστικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν τα μεγάλα έργα: ποιός αναλαμβάνει τον κίνδυνο της επένδυσης και ποιός εξασφαλίζει τα έσοδα της για τις επόμενες δεκαετίες.

Στην περίπτωση της Γερμανίας και του Μαρόκου παραμένουν επίσης σημαντικά θεσμικά ζητήματα. Η Handelsblatt αναφέρει ότι το ευρωπαϊκό και γερμανικό ρυθμιστικό πλαίσιο δεν προγραμματίζει μέχρι στιγμής αντίστοιχο μηχανισμό υποστήριξης για εισαγωγές ανανεώσιμης ηλεκτρικής ενέργειας από τρίτες χώρες, ενώ το γερμανικό υπουργείο Οικονομίας αναγνωρίζει την ανάγκη για μια αξιόπιστη διακρατική βάση συνεργασίας για την εμπορία ρεύματος και τη λειτουργία της διασύνδεσης.

Η θετική επιστολή от Ραμπάτ συνιστά έναν σημαντικό βήμα, αλλά όχι το τέλος της διαδικασίας. Το Μαρόκο προτείνει τη συνέχιση των συζητήσεων σε κυβερνητικό επίπεδο, την ώρα που προηγούμενες πληροφορίες έχουν αναδείξει ζητήματα όπως η αμφίδρομη λειτουργία του καλωδίου και οι απαραίτητες κρατικές συμφωνίες.

Το GREGY στην Ανατολία

Σε αυτό το ολοένα αυξανόμενο δίκτυο έργων συμπεριλαμβάνεται και το ελληνικό GREGY, που στοχεύει στη δημιουργία μιας απευθείας ενεργειακής γέφυρας μεταξύ Αιγύπτου και Ελλάδας, με προοπτική για τη σύνδεση με την ευρωπαϊκή αγορά.

Η ELICA Interconnector, μέλος του Ομίλου Κοπελούζου, σχεδιάζει την υποθαλάσσια διασύνδεση HVDC μήκους περίπου 954 χιλιομέτρων και ισχύος έως 3 GW, που θα ενώνει την Αίγυπτο με την Αττική. Ο προϋπολογισμός του έργου ανέρχεται σε 3,57 δισεκατομμύρια ευρώ. Το GREGY φέρει ήδη σφραγίδα «Projects of Mutual Interest» της ΕΕ και έχει εξασφαλισμένη χρηματοδότηση για τις σχετικές μελέτες του.

Σημαντική εξέλιξη είναι ότι η ELICA ξεκινά τη διαδικασία για τη μελέτη του βυθού της διασύνδεσης. Αυτό σήμαινε προετοίμασία για τη γεωλογική και μορφολογική αποτύπωση της περιοχής, στοιχεία που είναι καθοριστικά για τη συνέχιση της κατασκευής.

Επιπλέον, έχει ήδη ενεργοποιηθεί η μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων του έργου. Η ELICA δημοσίευσε πρόσκληση για την επιλογή αναδόχου για τη σύνταξη της ΜΠΕ, προετοιμάζοντας τη διαδικασία αδειοδότησης μιας υποδομής ζωτικής σημασίας για την ενεργειακή αρχιτεκτονική της Ανατολικής Μεσογείου.

Λαμβάνοντας όλα τα παραπάνω υπόψη, το GREGY βρίσκεται ακόμα στη διαδικασία ωρίμανσης. Οι διαγωνισμοί για τις μελέτες το 2026 θα έχουν υποβληθεί, με την τελική επενδυτική απόφαση να προγραμματίζεται για τον Μάιο του 2028 και την έναρξη λειτουργίας τον Ιούνιο του 2031.

Η Ισπανία ήδη συνδέεται με το Μαρόκο

Στο ταξίδι της Ευρώπης για την υποστήριξη της αφρικανικής ενέργειας, η Ισπανία κατέχει ήδη ένα πλεονέκτημα που τα νεότερα σχέδια δεν διαθέτουν: μία ήδη ενεργή ηλεκτρική σύνδεση με το Μαρόκο.

Οι δύο χώρες έχουν εγκαταστήσει δύο ηλεκτρικές γραμμές 400 kV μέσω του Στενού του Γιβραλτάρ, καθεμία από τις οποίες έχει ικανότητα περίπου 700 MW. Η Red Eléctrica αναγγέλλει πως για τον Αύγουστο του 2026 θα υπάρχει διαθέσιμη εμπορική ικανότητα 600 MW από το Μαρόκο προς την Ισπανία και 900 MW προς την αντίθετη κατεύθυνση.

Επιπλέον, το 2019 έχει συμφωνηθεί η ανάπτυξη τρίτης διασύνδεσης, επίσης με 700 MW, αν και το χρονοδιάγραμμα που είχε αρχικά τεθεί για τη λειτουργία της πριν από το 2026 δεν θεωρείται πια ρεαλιστικό. Το κρίσιμο σημείο είναι ότι η Ισπανία ξεκινά τον ανταγωνισμό με ήδη υπάρχουσες υποδομές, σε αντίθεση με τις υπόλοιπες χώρες που προσπαθούν να δημιουργήσουν νέες.

Η Ιταλία μπαίνει δυναμικά στα έργα

Σε αντίθεση με την Ισπανία, η Ιταλία εκδηλώνεται ως η πιο προχωρημένη χώρα στους νέους ενεργειακούς διαδρόμους. Το ELMED, που θα συνδέει τη Σικελία με την Τυνησία, έχει ισχύ 600 MW και μήκος περίπου 220 χιλιομέτρων, εκ των οποίων τα 200 είναι υποθαλάσσια. Το αποτελεσματικό διάστημα της διαδικασίας προμηθειών έχει αρχίσει καθώς οι Terna και STEG προχώρησαν σε συμβάσεις με τη Hitachi Energy για τους σταθμούς μετατροπής.

Η θετική χρηματοδοτική κατάσταση του ELMED το διαφοροποιεί από τους υπόλοιπους ανταγωνιστές. Από το συνολικό κόστος των 1,42 δισ. ευρώ, 307 εκατομμύρια έχουν εξασφαλιστεί μέσω του Connecting Europe Facility, με τη συμμετοχή επιφανών χρηματοδοτικών ιδρυμάτων στην τυνησιακή πλευρά.

Η Terna επιβεβαιώνει ότι η λειτουργία του έργου προγραμματίζεται για το 2031, με προκαταρκτικές εργασίες ήδη σε εξέλιξη στην Ιταλία. Αυτή η πρόοδος καθιστά το ELMED σημείο αναφοράς για τα υπόλοιπα μεσογειακά σχέδια.

Η Γαλλία στοχεύει στο Qantara Med

Στον δυτικό άξονα, η Γαλλία συμμετέχει μέσω του Qantara Med, το οποίο επιδιώκει να συνδέσει απευθείας το Μαρόκο με τη γαλλική Μεσόγειο, με πιθανό σταθμό εισόδου τη Μασσαλία.

Το project σχετίζεται επίσης με την Xlinks και τη γαλλική Elemental Power και προβλέπει τη δημιουργία ενός νέου υποθαλάσσιου διαδρόμου παρακάμπτοντας την Ισπανία. Παρόλα αυτά, το Qantara Med είναι ακόμα σε πρώιμα στάδια ανάπτυξης, δίχως την αντίστοιχη θεσμική και χρηματοδοτική ωριμότητα που διαθέτουν άλλα έργα.

Αυτό το στοιχείο είναι κρίσιμο για την εκτίμηση της «κούρσας». Πολλά έργα δεν εκκινούν από την ίδια βάση εκκίνησης. Ο ανταγωνισμός θα εξαρτηθεί από το ποιος θα αναδείξει τεχνική και χρηματοδοτική ωριμότητα, συνδυάζοντας πολιτική υποστήριξη και εξασφαλισμένη ζήτηση.

Υπό το πρίσμα της αυξανόμενης ευρωπαϊκής απαίτησης για νέες πηγές καθαρού και ανταγωνιστικού ηλεκτρισμού, η νότια όχθη της Μεσογείου αποκτά κομβική σημασία. Από την ηλιακή και ανεμογεννητριακή ενέργεια του Μαρόκου μέχρι το αιολικό δυναμικό της Αιγύπτου και της Τυνησίας, οι δυνατότητες υπάρχουν. Το μεγάλο στοίχημα, όμως, είναι ποιος θα αναπτύξει τις υποδομές που θα συνδέσουν αυτά τα αποθέματα με τον ευρωπαϊκό βορρά.

Διαβάστε επίσης