Αποκαλύπτοντας το σχέδιο πίσω από τους φούρνους: Αχυράνθρωποι και κρυφή ιδιοκτησία

Η καθημερινότητα μας προσφέρει συνήθως απλές αγορές, όπως ένα ψωμί ή μια τυρόπιτα, που δεν αφήνουν ιδιαίτερα αποτυπώματα. Ο καταναλωτής πληρώνει, παραλαμβάνει την απόδειξη και αποχωρεί. Αυτή η σχεδόν αυτοματοποιημένη διαδικασία, ωστόσο, καθιστά τον τομέα των αρτοποιείων και των φούρνων έναν «ευαίσθητο κρίκο» στον μηχανισμό φορολογικών ελέγχων, με τις πρακτικές φοροδιαφυγής να αναδύονται συχνά.

Σύμφωνα με έμπειρους ελεγκτές, το «κόλπο» με τους φούρνους μπορεί να λειτουργεί ως εξής: μια νομίμως καταχωρημένη επιχείρηση που προμηθεύεται και πουλάει ψωμί μπορεί να «φουσκώσει» τις δαπάνες ή τα κέρδη της με εικονικά τιμολόγια, είτε για να «ξεπλύνει» αμφιβόλου προέλευσης χρήματα είτε να συμμετάσχει σε κυκλώματα. «Το ζήτημα είναι ευρύτερο», υπογραμμίζει ένας ελεγκτής, προσθέτοντας ότι «όσο συνεχίζει ο μεγάλος όγκος μετρητών, οι συναλλαγές χαμηλής αξίας και τα αδιαφανή ιδιοκτησιακά σχήματα, οι πρακτικές αυτές μπορούν να εξακολουθούν να ευδοκιμούν». Ο φούρνος εδώ λειτουργεί συχνά ως απλή πρόσοψη για ένα πιο σύνθετο οικονομικό σύστημα.

Φούρνοι ως «πλυντήρια» χρημάτων

Η υπόθεση που ερευνάται δεν περιορίζεται σε μια μόνο αλυσίδα ή επιχείρηση. Στελέχη ελεγκτικών φορέων επισημαίνουν ότι η αγορά γνωρίζει πώς ορισμένοι φούρνοι χρησιμοποιούνται για να «εισπράττουν» χρήματα ως τζίρο. «Ο φούρνος προσφέρει το ιδανικό περιβάλλον για να εμφανίσεις χρήματα που αλλιώς θα παρέμεναν κρυφά», τονίζει ξανά ο έμπειρος ελεγκτής.

Πώς διαφεύγουν οι ελέγχοι; «Δεν χρειάζεται να αποδείξεις ότι πούλησες συγκεκριμένη ποσότητα προϊόντων. Αρκεί να εκδώσετε αποδείξεις», εξηγεί η πηγή, υπογραμμίζοντας τις δυσκολίες στην παρακολούθηση τέτοιων συναλλαγών. Η αποτελεσματικότητα των υποθέσεων αυτών ενδεχομένως στηρίζεται στο να «μπλέκουν» το παράνομο χρήμα με νόμιμα έσοδα από πωλήσεις ψωμιού και καφέ, κάνοντάς το νόμιμο με κατάθεση κερδών.

Στρατηγική είναι συχνά η αύξηση του τζίρου, που μπορεί να φέρει προς την επιφάνεια χρήματα που δεν έπρεπε να εμφανίζονται. Η μεταφορά αυτού του παρανόμως αποκτηθέντος κεφαλαίου σε νόμιμες δραστηριότητες προωθείται ως «κύκλος εργασιών», με τις επιχειρήσεις να καταβάλουν τους νόμιμους φόρους για να διατηρούν την πρόσοψη του νόμιμου κλάδου.

Πλασματικές δαπάνες και υπερτιμολόγηση

Αν και είναι γνωστό ότι οι φούρνοι «φουσκώνουν» τα κόστη για να μειώνουν τους φόρους, οι ελεγκτές σημειώνουν πως η απάτη αυτή ενδέχεται να επεκταθεί και σε συνεργαζόμενες εταιρείες που παρέχουν τιμολόγια. «Η αναγνωρισιμότητα των προμηθευτών και η αβεβαιότητα στις συναλλαγές με μετρητά καθιστούν τη διαδικασία ελέγχου εξαιρετικά πολύπλοκη», τονίζει άλλη πηγή.

Ο χαμηλός εντοπισμός των παρατυπιών εναπόκειται στις ελεγκτικές αρχές, και συχνά μια υπόθεση μπορεί να καταρρεύσει στις δικαστικές αίθουσες λόγω ελλείψεων στα αποδεικτικά στοιχεία. Αν, για παράδειγμα, ένας φούρνος δηλώνει υπερβολικές ποσότητες προϊόντων που δεν ευσταθούν, η ερμηνεία αυτή μπορεί να καλυφθεί από πληθώρα δικαιολογητικών.

Η «ένοχη» επιχείρηση franchise

Οι έρευνες για τις παραβάσεις στις επιχειρήσεις αυτές συχνά συναντούν φαινόμενα μη ορθής απόδοσης ΦΠΑ και ασφαλιστικών εισφορών. Περίπου 100 εκατομμύρια ευρώ είναι η εκτιμώμενη ζημία για το δημόσιο. Σε μεγάλες αλυσίδες, οι διαδικασίες περιλαμβάνουν πολλές εταιρείες, με διαφορετικά καταστήματα και εμπλεκόμενους που μπορούν να φαίνονται ως αυτοτελείς αλλά λειτουργούν υπό ενιαία διοίκηση.

«Τα franchise είναι μια νόμιμη επιχειρηματική δομή, αλλά οι παρανομίες αρχίζουν όταν οι επιχειρήσεις φαίνονται ατομικές, ενώ η χρηματοδότηση και η στρατηγική διεύθυνση προέρχεται από κεντρική διοίκηση», τονίζει στέλεχος ελεγκτικής υπηρεσίας.

Οι «αχυράνθρωποι» στο προσκήνιο

Ένα άλλο στοιχείο που προκύπτει από τις έρευνες είναι η χρήση «αχυράνθρωπων» – πρόσωπα που εμφανίζονται ως ιδιοκτήτες χωρίς ουσιαστικό έλεγχο. Αυτοί οι «αχυράνθρωποι» αναλαμβάνουν τις νομικές ευθύνες, ενώ οι πραγματικοί ιδιοκτήτες παραμένουν στην ανωνυμία τους.

Αυτή η στρατηγική καθιστά δυσκολότερο τον έλεγχο των φορολογικών στοιχείων και την ίχνη του πραγματικού δικαιούχου, δημιουργώντας ένα «πέπλο» γύρω από την ιδιοκτησία. Μία επιχείρηση με πολλές διαχειρίσεις και διαφορετικές διευθύνσεις απαιτεί χρόνο και προσπάθεια για να κατανοήσεις ποιος είναι ο κοινός παράγοντας πίσω από όλα αυτά.

Προκλήσεις για την ΑΑΔΕ

Παρά τη βελτίωση των ελέγχων και τη χρήση ηλεκτρονικών αποδείξεων, ο τομέας της αρτοποιίας και της εστίασης παραμένει ιδιαιτέρως προκλητικός. «Ο όγκος των συναλλαγών είναι εξαιρετικά μεγάλος και οι αποδείξεις χαμηλής αξίας», δηλώνει ο ειδικός στα ελέγχους μεσαίων και μεγάλων επιχειρήσεων.

Οι ελεγκτές έχουν στρατηγικές για την ανίχνευση ανωμαλιών, αλλά η μεμονωμένη ανεύρεση αποδεικτικών στοιχείας σπάνια αρκεί για την προσεγγίσει τα πολύμορφα σχήματα φοροδιαφυγής που μπορεί να κρύβονται πίσω από μια επιχείρηση.

Οι επιχειρήσεις που επιλέγουν πρακτικές φοροδιαφυγής και «ξεπλύματος» αμαυρώνουν το εργασιακό περιβάλλον και οδηγούν στην απώλεια εσόδων για το δημόσιο, ενώ οι εργαζόμενοι βρίσκονται σε δινό περιβάλλον χωρίς επαρκή προστασία.