Αόρατα απόβλητα: 66 περιπτώσεις παράνομης απόρριψης στην Αττική σε 12 μήνες

Κατά τον πρώτο έτος λειτουργίας της, η Ομάδα Αποτροπής Απόρριψης Αποβλήτων της Αττικής εντόπισε 66 περιπτώσεις παράνομης απόρριψης επικίνδυνων αποβλήτων. Στο πλαίσιο αυτών των υποθέσεων, 105 άτομα συνελήφθησαν, 129 διοικητικές παραβάσεις καταγράφηκαν και 47 οχήματα κατασχέθηκαν. Αυτά τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι περίπου πέντε έως έξι υποθέσεις καταγράφονται μηνιαίως, δηλαδή μία σχεδόν κάθε έξι ημέρες.

Σύμφωνα με πληροφορίες που παρατίθενται από τον ιστότοπο energygame.gr, οι αριθμοί αυτοί καταγράφουν μόνο τις περιπτώσεις που έφτασαν στις αρχές και είχαν τεκμηριωθεί, και δεν αποτυπώνουν την συνολική διακίνηση φορτίων. Στελέχη της αγοράς επισημαίνουν ότι πολλοί έλεγχοι ξεκινούν έπειτα από συγκεκριμένες πληροφορίες ή καταγγελίες, καθώς δεν υπάρχει συνεχής παρακολούθηση όλων των δρομολογίων.

«Η ελληνική επικράτεια είναι γεμάτη βυτιοφόρα που μεταφέρουν βοθρολύματα και βιομηχανικά απόβλητα. Το κύριο ερώτημα, όπως το θέτουν οι ίδιοι, είναι πόσα από αυτά είναι εφικτό να παρακολουθηθούν καθόλη τη διάρκεια της διαδρομής τους: από την παραγωγή τους στον μεταφορέα και τελικά στην εγκατάσταση που δηλώνεται ως προορισμός», σχολιάζουν.

Αν και στα χαρτιά κάθε φορτίο έχει αναγνωρισμένη αφετηρία και προορισμό, η αγορά υπογραμμίζει ότι τα δεδομένα δεν συνδέονται πάντοτε σε μια ενιαία, επαληθεύσιμη πορεία που να αποδεικνύει την παραλαβή και παράδοση από το βυτιοφόρο. Σε περιπτώσεις που οι αρχές δεν έχουν στίγμα για τα οχήματα και τους χρόνους κίνησης, απαιτούνται συχνά συγκεκριμένες πληροφορίες για να ξεκινήσει η έρευνα.

Δύο πρόσφατα περιστατικά απόρριψης υγρών αποβλήτων στον Κηφισό καταδεικνύουν την πολυπλοκότητα της κατάστασης. Στην πρώτη περίπτωση, ένα βυτιοφόρο εντοπίστηκε να αποθέτει ανεπεξέργαστα βιομηχανικά απόβλητα στον Κηφισό. Στη δεύτερη, έλεγχος σε μονάδα σκυροδέματος της Interbeton στη Μεταμόρφωση αποκάλυψε διαρροή νερού προς τον Κηφισό από το σύστημα συλλογής υδάτων καθαρισμού οχημάτων. Αυτά τα συμβάντα τοποθετούν στο επίκεντρο τη διαδικασία ελέγχου, την περιεκτικότητα κάθε φορτίου και την επιβεβαίωση του τελικού προορισμού.

Το σημαντικό κενό προκύπτει από το γεγονός ότι η καταγραφή του δηλωμένου προορισμού δεν ισοδυναμεί με απόδειξη ότι το φορτίο έφτασε και εκφορτώθηκε εκεί. Αν οι πληροφορίες σχετικά με την προέλευση, την ποσότητα, τον μεταφορέα και την παραλαβή δεν είναι απολύτως συγκολλημένες, τότε η διαδρομή μπορεί να παραμείνει αόρατη στην πιο κρίσιμη φάση της παράδοσης.

Αξιωματούχοι του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ) δηλώνουν ότι οι Επιθεωρητές Περιβάλλοντος που ασχολούνται με αυτές τις υποθέσεις είναι περίπου 80 σε όλη τη χώρα. Ωστόσο, η ευθύνη ελέγχων δεν ανήκει μόνο σε αυτούς, αλλά και σε διάφορες υπηρεσίες των Περιφερειακών Ενοτήτων, καθώς και σε άλλες αρμόδιες αρχές.

Σύμφωνα με τον νόμο 4819/2021, η αδειοδότηση της συλλογής και μεταφοράς των επικίνδυνων αποβλήτων έγκειται στη γεωγραφική κατανομή της δραστηριότητας. Αν η δραστηριότητα περιορίζεται σε μία Αποκεντρωμένη Διοίκηση, η σχετική άδεια εκδίδεται από την αρμόδια διεύθυνση αυτής. Αν περιλαμβάνει περισσότερες, την εκδίδει η Διεύθυνση Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ. Έτσι, η διαδικασία αφορά κατανεμημένη μορφή αρμοδιότητας.

Ο χαρακτηρισμός των αποβλήτων κρίνεται κρίσιμος για τις υποχρεώσεις που ανακύπτουν. Όχι όλα τα βιομηχανικά υγρά απόβλητα διέπονται από την κατηγορία ευρείας επικινδυνότητας· αυτό εξαρτάται από τη σύνθεσή τους και από τον αντίστοιχο κωδικό του Ευρωπαϊκού Καταλόγου Αποβλήτων. Η νόμιμη διαχείριση της αλυσίδας απαιτεί την απόδειξη του χαρακτηρισμού καθώς και των διαδικασιών συλλογής, μεταφοράς και επεξεργασίας, έως την τελική διάθεση.

Η κατάσταση στον Κηφισό

Η εικόνα του Κηφισού και του υπογείου υδροφορέα προσθέτει μία περιβαλλοντική διάσταση στην κατάσταση. Ο καθηγητής Ανδρέας Καλλιώρας από το ΕΜΠ, σε σχετική του επιβεβαίωση για το energygame.gr, αναφέρει πως μεταξύ 2022 και 2026 γίνονται συστηματικές δειγματοληψίες στον ποταμό και σε γειτονικές πηγές. Παράλληλα, έχουν στεγαστεί σταθμοί παρακολούθησης ποιότητας.

Τα αποτελέσματα αποκαλύπτουν αυξημένες συγκεντρώσεις ενώσεων που σχετίζονται με διάφορες ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως βιομηχανίες, αστικά λύματα, γεωργικές πρακτικές και αστικό σχεδιασμό. Σε τμήματα του ποταμού, οι ρύποι μπορούν να διηθηθούν προς τον υπόγειο υδροφορέα, ενώ στο κατώτερο τμήμα οι ρύποι διοχετεύονται απευθείας στη θάλασσα.

Η μέτρηση των ρύπων ποικίλλει κατά τη διάρκεια του υδρολογικού έτους. Αμέσως μετά από βροχοπτώσεις, παρατηρούνται αυξήσεις συγκεκριμένων ρύπων, καθώς τα όμβρια ύδατα παρασύρουν ρύπους από το αστικό περιβάλλον. Ο Κηφισός επωμίζεται το μεγαλύτερο βάρος του λεκανοπεδίου, με την παρακολούθηση ποιότητας να καλύπτει μόνο την τελευταία τετραετία, μη επιτρέποντας συγκρίσεις σε μία μακροχρόνια βάση.

Πρακτική προσέγγιση ερευνών

Αστυνομικοί της Ομάδας Αποτροπής Απόρριψης Αποβλήτων εξηγούν στο energygame.gr τη διαδικασία που ακολουθείται κατά τη διάρκεια μιας έρευνας. Αυτή αρχίζει με την εκτίμηση των πληροφοριών και της έκτασης της ρύπανσης. Αρχικά, παρακολουθούν διακριτικά το σημείο για να διαπιστώσουν αν οι απορρίψεις είναι μεμονωμένες ή εάν υπάρχει επαναλαμβανόμενη δραστηριότητα. Με βάση τα δεδομένα αυτά, οργανώνεται η επέμβαση σε συνεργασία με άλλες υπηρεσίες.

Ο χρόνος που απαιτείται για τεκμηρίωση ποικίλλει ανάλογα με τη σοβαρότητα της υπόθεσης, καθώς οι ερευνητές πρέπει να διασφαλίσουν ότι θα συλλέξουν τα απαραίτητα στοιχεία χωρίς αδικαιολόγητες καθυστερήσεις. Σε περιπτώσεις που ανακύπτουν στοιχεία για επικίνδυνες ουσίες, οι χρόνιες εξελίξεις τις καθιστούν επιτακτικές.

Οι διαδρομές των βυτιοφόρων παρακολουθούνται συνήθως μέσω φυσικής παρατήρησης, ενώ σε περιπτώσεις που αυτό δεν είναι εφικτό, εξετάζονται άλλες τεχνικές μέθοδοι, όπως η χρήση drones. Επιπλέον, γίνεται διασταύρωση των συνοδευτικών εγγράφων που αφορούν τις ποσότητες και τον προορισμό με αυτά που δηλώνονται.

Σημεία ελέγχου στο ΚΕΛ Μεταμόρφωσης

Η ΕΥΔΑΠ καταλαμβάνει ζωτικό ρόλο στη διαδικασία για τις επιχειρήσεις που επιθυμούν να διαχειριστούν βιομηχανικά υγρά απόβλητα στο Κέντρο Επεξεργασίας Λυμάτων Μεταμόρφωσης. Οι επιχειρήσεις υποβάλλουν αίτηση που περιγράφει τη διαδικασία επεξεργασίας και τα ποιοτικά χαρακτηριστικά των απόβλητων. H έγκριση από την ΕΥΔΑΠ είναι αναγκαία πριν την μεταφορά.

Κατά την είσοδό τους, βυτιοφόρα υπόκεινται σε δειγματοληψίες που εξετάζουν διάφορους παράγοντες, όπως COD, pH και συγκέντρωση μετάλλων. Ωστόσο, δεν υπάρχει νομικό πλαίσιο που να διασφαλίζει την παράδοση κάθε βυτιοφόρου στον δηλωμένο προορισμό.

Για το 2025, η ΕΥΔΑΠ προβλέπει 24.172 βυτιοφόρα που μετέφεραν βιομηχανικά υγρά απόβλητα, με όγκο περίπου 600.000 κυβικών μέτρων. Οι βιομηχανίες τροφίμων αντιπροσωπεύουν το 8% αυτού του συνόλου. Ωστόσο, δεν αποσαφηνίζεται εάν τα 24.172 αφορούν μοναδικούς οχήματα ή πλήρεις διαδρομές.

Ο νέος Κανονισμός Διαχείρισης Βοθρολυμάτων, που είναι σε τελικό στάδιο, περιλαμβάνει προσθήκες για GPS καταγραφής και άλλους αισθητήρες στις αντλίες, όμως δεν έχει διευκρινιστεί η εφαρμογή τους για βυτιοφόρα βιομηχανικών υγρών. Εάν το φορτίο δεν συμμορφώνεται με τις προδιαγραφές, η εκκένωση διακόπτεται και επιβάλλονται ποινές από την ΕΥΔΑΠ.

Κανόνες για ιχνηλασιμότητα

Η ευρωπαϊκή νομοθεσία απαιτεί αυστηρότερη ιχνηλασιμότητα για επικίνδυνα απόβλητα, με υποχρέωση των παραγωγών και των μεταφορέων να διατηρούν λεπτομερή αρχεία. Πληροφορίες όπως η ποσότητα και η φύση των αποβλήτων, καθώς και οι μεταφορικές διαδικασίες πρέπει να καταγράφονται σχολαστικά, με περιοδικούς ελέγχους.

Παρόλο που δεν απαιτείται ανάλογη υποχρέωση για τα μη επικίνδυνα απόβλητα σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η ελληνική νομοθεσία που ισχύει απαιτεί από τους επαγγελματίες να διατηρούν αρχεία για τουλάχιστον έναν χρόνο. Για τη μεταφορά επικίνδυνων αποβλήτων απαιτείται άδεια και GPS στα μεταφορικά μέσα.

Η νομοθεσία ορίζει διαδικασίες, ελέγχους και ευθύνες από πολλές αρχές, ωστόσο η ουσιώδης πρόκληση παραμένει η δυνατότητα σύνδεσης των στοιχείων: να μπορεί να αποδειχθεί αν ένα βυτιοφόρο παρέλαβε ή παρέδωσε με ακρίβεια στον δηλωμένο προορισμό του.

Διαβάστε ακόμη