LSE: Η Ελλάδα ως «οικονομία καφετέριας» – Προβληματισμός για τουρισμό και χαμηλούς μισθούς

Μια νέα μελέτη του London School of Economics (LSE) αναδεικνύει την κατάσταση της ελληνικής οικονομίας, η οποία, αν και δημιουργεί πολλές θέσεις εργασίας στους τομείς της εστίασης και του τουρισμού, αντιμετωπίζει σοβαρές προκλήσεις όσον αφορά την παραγωγικότητα και τους μισθούς. Οι ερευνητές τονίζουν ότι αυτό το φαινόμενο αναδεικνύει τις αδυναμίες του αναπτυξιακού μοντέλου που έχει διαμορφωθεί μετά την περίοδο των μνημονίων.

H μελέτη, που φ bears τίτλο «Η Οικονομία της Καφετέριας», εκπονήθηκε από τους Μιχάλη Νικηφόρο, Βλάση Μισσό, Χρήστο Πέρρο και Νικόλαο Ροδουσάκη και εξετάζει τις αλλαγές που υπήρξαν στην ελληνική οικονομία τα τελευταία 15 χρόνια. Το κύριο συμπέρασμα είναι ότι η υπερανάπτυξη του τουριστικού τομέα και της εστίασης, σε συνδυασμό με τη μείωση άλλων παραγωγικών δραστηριοτήτων, έχει οδηγήσει σε ένα μοντέλο που στηρίζεται σε χαμηλούς μισθούς με χαμηλή παραγωγικότητα.

Παρά τις συχνές υποσχέσεις για μετάβαση σε ένα νέο μοντέλο παραγωγής, οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η ελληνική οικονομία συνεχίζει να στηρίζεται σε ένα ασταθές θεμέλιο που επιτρέπει την απασχόληση και την τουριστική ανάπτυξη, αλλά δεν προάγει τη μακροπρόθεσμη ευημερία.

### Ο ρόλος της “οικονομίας καφετέριας”

Η έννοια της «οικονομίας της καφετέριας» αφορά τη σημαντική ανάπτυξη των υπηρεσιών φιλοξενίας και εστίασης, γνωστών διεθνώς ως Accommodation and Food Service Activities (AFSA). Το επίκεντρο της έρευνας περιλαμβάνει ξενοδοχεία, εστιατόρια, μπαρ και άλλες σχετικές δραστηριότητες συνδεδεμένες με τον τουρισμό και την ψυχαγωγία. Η στροφή αυτή ενισχύθηκε από τις κυβερνητικές πολιτικές δημοσιονομικής προσαρμογής, οι οποίες επέτρεψαν μεγαλύτερη ευελιξία στην αγορά εργασίας.

Δυστυχώς, η αναμενόμενη αύξηση παραγωγικότητας και η βελτίωση των οικονομικών επιδόσεων δεν πραγματοποιήθηκαν. Αντίθετα, η απασχόληση μεταφέρθηκε σε τομείς με χαμηλότερη παραγωγικότητα, γεγονός που είχε αντίκτυπο στην συνολική αποδοτικότητα της ελληνικής οικονομίας.

### Στοιχεία και επιπτώσεις

Τα στοιχεία της μελέτης είναι ανησυχητικά: η παραγωγικότητα στην Ελλάδα έχει μειωθεί κατά 16% από το 2009 έως το 2024, ενώ οι πραγματικοί μισθοί έχουν υποχωρήσει κατά 26% έως 35%. Ο τουριστικός τομέας, ενδεικτικά, παρουσιάζει υποχώρηση στις πραγματικές αμοιβές που φτάνουν μέχρι και το 60% σε ορισμένες περιπτώσεις.

Η ανάλυση δείχνει επίσης ότι πολλά μορφωμένα άτομα εργάζονται σε θέσεις χαμηλής εξειδίκευσης, περιορίζοντας την επαγγελματική εξέλιξή τους και υποδηλώνοντας ότι δεν υπάρχουν αρκετές ευκαιρίες για υψηλής αξίας απασχόληση.

### Δυαδικό οικονομικό μοντέλο

Οι ερευνητές περιγράφουν την ελληνική οικονομία ως μια «δυαδική» αναπτυξιακή δομή, όπου συνυπάρχουν τομείς με διαφορετικά επίπεδα παραγωγικότητας. Οι χαμηλοί μισθοί επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να απορροφούν εργαζομένους χωρίς να επενδύουν σε σύγχρονες τεχνολογίες. Αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο, που ενδέχεται να εμποδίσει τη μακροπρόθεσμη ανάπτυξη.

### Κληρονομιά μνημονίων

Η μελέτη συσχετίζει τις υφιστάμενες αδυναμίες με τις πολιτικές που εφαρμόστηκαν κατά τη διάρκεια της κρίσης. Παρά τις μεταρρυθμίσεις, η ελληνική οικονομία δεν έχει καταφέρει να ανακάμψει, υφιστάμενη σημαντικές επιπτώσεις, όπως η μείωση της παραγωγικότητας και η αποσύνθεση των πραγματικών μισθών.

### Οφέλη και προτάσεις

Παρά τις αναγκαίες κριτικές, η μελέτη αναγνωρίζει τα οφέλη της τουριστικής ανάπτυξης για το ελληνικό ισοζύγιο τρεχουσών συναλλαγών. Ωστόσο, προειδοποιεί ότι η υπερβολική εξάρτηση από κλάδους χαμηλής παραγωγικότητας προκαλεί μεγάλες παρενέργειες και προτρέπει για μια επαναστατική αλλαγή αναπτυξιακής στρατηγικής.

Οι συγγραφείς καταλήγουν ότι η αλλαγή αυτή θα απαιτήσει την ενίσχυση παραγωγικών τομέων υψηλής προστιθέμενης αξίας και την ανάπτυξη στρατηγικών για τη βελτίωση των μισθών και ενός πιο βιώσιμου μέλλοντος.