Νέα εποχή για τον Κάθετο Διάδρομο – Τα Δυτικά Βαλκάνια αποκτούν πρόσβαση

Σήμερα, στη Θεσσαλονίκη, υπογράφηκε ένα κομβικό Μνημόνιο Κατανόησης για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου προς τα Δυτικά Βαλκάνια, επεκτείνοντάς τον επίσημα με τη συμμετοχή της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας. Με αυτή την προσθήκη, ο βαλκανικός τομέας του αγωγού φυσικού αερίου που εκκινεί από την Ελλάδα, ενδυναμώνεται. Το έγγραφο υπογράφηκε στο πλαίσιο του “Southeast Europe Energy Forum”, ανεβάζοντας τον αριθμό των συμμετεχουσών χωρών σε επτά. Ταυτόχρονα, οι Ουγγαρία και Σλοβακία παραμένουν υποψήφιες, αν και χωρίς πλήρη ένταξη.

Αυτή η νέα συμφωνία ενισχύει τις υποδομές και το εμπορικό πλαίσιο του Κάθετου Διαδρόμου. Παράλληλα με τον κεντρικό κορμό Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας–Μολδαβίας–Ουκρανίας, δημιουργείται μια διπλή διαδρομή μέσω Βόρειας Μακεδονίας και Σερβίας, που θα επιτρέπει στις αγορές των Δυτικών Βαλκανίων, αλλά και της Κεντρικής Ευρώπης στο μέλλον, να αποκτούν πρόσβαση σε φυσικό αέριο από τον Νότο.

Η ανάπτυξη του εγχειρήματος προήλθε ως απάντηση στην επιτακτική ανάγκη ενίσχυσης της ενεργειακής τροφοδοσίας της Ουκρανίας, καταργώντας παράλληλα τις μονοκαλλιέργειες. Η συνεργασία δεν αφορά απλώς μια αγορά, αλλά τη δημιουργία ενός δικτύου διαδρομών που θα εξασφαλίζουν τη μετάβαση φυσικού αερίου από τη Νοτιοανατολική Ευρώπη προς βόρεια σημεία, αξιοποιώντας τις υφιστάμενες υποδομές καθώς και τις νέες διασυνδέσεις.

Η Ελλάδα φιλοξενεί αυτό το σχέδιο, παρέχοντας αέριο όχι μόνο από διασυνδέσεις LNG που ενισχύονται από τα αμερικανικά φορτία, αλλά και μέσω του αζέρικου φυσικού αερίου δια της διασύνδεσης TAP. Έτσι, η συμμετοχή πλέον της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας διαστέλλει ουσιαστικά το ενεργειακό φάσμα των ελληνικών υποδομών, προσφέροντας νέες δυνατότητες σε αγορές που είχαν περιορισμένα εναλλακτικά κανάλια τροφοδοσίας.

Προπαρασκευαστικές κινήσεις στην Αλεξανδρούπολη

Το στίγμα της νέας γεωγραφίας μπαίνει ήδη από χθες, στην Αλεξανδρούπολη. Διαχειριστές Συστημάτων Φυσικού Αερίου, σε συνεργασία με εκπροσώπους από Σερβία και Βόρεια Μακεδονία, επισκέφθηκαν τον Τερματικό Σταθμό LNG και ενημερώθηκαν για τις δυνατότητές του, πριν μεταφερθεί η δράση στη Θεσσαλονίκη για την υπογραφή του Μνημονίου.

Στο λιμάνι της Αλεξανδρούπολης παρευρέθηκε και ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, επισημαίνοντας τη σημασία του FSRU για την ενεργειακή ασφάλεια της Ελλάδας και της Ευρώπης. Ο Joshua Volz, ειδικός απεσταλμένος του υπουργείου Ενέργειας των ΗΠΑ, τόνισε ότι η αναδιοργάνωση υποδομών και διαδρομών είναι κρίσιμη για την απεξάρτηση της ΕΕ από το ρωσικό αέριο.

Η επιλογή της Αλεξανδρούπολης δεν είναι τυχαία. Ο FSRU είναι μια από τις κύριες πύλες του Κάθετου Διαδρόμου, και με την ενσωμάτωση της Σερβίας και της Βόρειας Μακεδονίας διευρύνεται η αγορά που μπορεί να εξυπηρετήσει. Η Gastrade υπογραμμίζει ότι η επέκταση αυτή μπορεί να δημιουργήσει νέες ενεργειακές διαδρομές για κλειστές αγορές της Κεντρικής Ευρώπης, όπως η Ουγγαρία και η Σλοβακία.

Δημιουργία του σχήματος «7+2»

Με τη σημερινή υπογραφή, η Σερβία και η Βόρεια Μακεδονία εντάσσονται επίσημα στους κόλπους Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας, Μολδαβίας και Ουκρανίας, δημιουργώντας το σχήμα των επτά χωρών. Ουγγαρία και Σλοβακία παραμένουν κοντά στις διαδικασίες, αν και δεν έχουν ακόμη ολοκληρώσει τη διαδικασία ένταξης.

Η παρουσία τους έχει σημασία σύμφωνα με ειδικούς, καθώς υποδεικνύει ενδιαφέρον για τον Κάθετο Διάδρομο που ξεπερνά τα τρέχοντα γεωγραφικά όρια. Πηγές διαβλέπουν τη δυνατότητα για περαιτέρω διεύρυνση, με τις δύο χώρες να είναι πιθανές προσεχείς υποψήφιες.

Αυτή η κίνηση δεν είναι άσχετη με την ευρωπαϊκή στρατηγική απεξάρτησης από το ρωσικό αέριο. Με την αντίστροφη μέτρηση για τον τερματισμό αυτών των προμηθευτικών οδών, η δυνατότητα μεταφοράς φυσικού αερίου από τον Νότο προς την Κεντρική Ευρώπη αποκτά καθοριστική αξία. Για χώρες χωρίς άμεση πρόσβαση σε θαλάσσιες υποδομές LNG, η ποικιλία διαδρομών και δικτύων ενισχύει θεαματικά την ενεργειακή τους ασφάλεια.

Διασυνδέσεις που οικοδομούν τον βαλκανικό κλάδο

Οι σημερινές υπογραφές σφραγίζουν τη θεσμική βάση ενός νέου βαλκανικού κλάδου που αποκτά πραγματική μορφή. Η στήριξή του θα βασιστεί σε δύο κομβικές διαδρομές: τον αγωγό Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας και τον αγωγό Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας.

Ο πρώτος βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο κατασκευής και αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία έως το τέλος του 2027 με αρχική δυναμικότητα 1 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως, ικανής να επεκταθεί στα 2,8 δισ. εάν ολοκληρωθούν οι απαραίτητες αναβαθμίσεις στο ελληνικό δίκτυο.

Στο δεύτερο τμήμα του δικτύου υπεγράφη συμφωνία για την κατασκευή του κομματιού του αγωγού Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας που θα βρίσκεται στη βόρεια πλευρά της χώρας, παρουσία του πρωθυπουργού της Βόρειας Μακεδονίας Χρίστιαν Μίτσοσκι. Ανάδοχος είναι η Rapid Build, οι οποία είναι επίσης υπεύθυνη για την κατασκευή της διασύνδεσης με την Ελλάδα.

Σύμφωνα με την προγραμματισμένη ανάπτυξη, ο εν λόγω αγωγός θα έχει δυναμικότητα 1,5 δισ. κυβικών μέτρων ανά έτος και θα ολοκληρωθεί το 2028. Αντίθετα, η πρόοδος στην κατασκευή του τμήματος στη Σερβία αναμένεται να είναι πιο αργή, δεδομένου ότι μέχρι τώρα δεν έχει ανακοινωθεί ανάδοχος για την κατασκευή εκεί.

Ο Χρίστιαν Μίτσοσκι έχει ήδη αναφερθεί σε δυναμικότητες που πιθανώς κυμαίνονται μεταξύ 3 και 6 δισ. κυβικών μέτρων ετησίως για τη διασύνδεση αυτή. Οι διαθέσιμες πληροφορίες δεν διευκρινίζουν αν αυτές οι ποσότητες αφορούν διαφορετική φάση ή αναβάθμιση του έργου, ενώ ο τρέχων σχεδιασμός παραμένει με στόχο 1,5 δισ. κυβικών μέτρων. Με την ολοκλήρωση και των δύο αγωγών, θα δημιουργηθεί συνεχής ροή από το ελληνικό δίκτυο στη Σερβία, ενώ η Βόρεια Μακεδονία θα μετατραπεί από προορισμός σε χώρα διέλευσης, ενισχύοντας την ενεργειακή ροή προς το Βελιγράδι.

Δημιουργία εμπορικών δεσμεύσεων

Πέρα από τα έργα, ήδη διαφαίνονται σημαντικές κινήσεις που δείχνουν ότι η νέα διαδρομή αντιμετωπίζεται με σοβαρότητα. Η Βόρεια Μακεδονία έχει δεσμεύσει τέσσερις χρονοθυρίδες στο FSRU Αλεξανδρούπολης, ενώ η Srbijagas της Σερβίας έχει εξασφαλίσει 300 εκατ. κυβικά μέτρα ετησίως για την επόμενη δεκαετία.

Αυτές οι δεσμεύσεις είναι κρίσιμης σημασίας για τη Σερβία, η οποία εξακολουθεί να προμηθεύεται το μεγαλύτερο μέρος του φυσικού της αερίου από ρωσικές πηγές. Το 2025, περίπου 2,76 δισ. κυβικά μέτρα προήλθαν από τη Ρωσία. Η πρόσβαση στην ελληνική αγορά LNG μέσω Βόρειας Μακεδονίας καθιστά έναν νέο δρόμο διαφοροποίησης, αν και η μεταβατική διαδικασία απαιτεί πρόσθετες υποδομές και εμπορικές συμφωνίες.

Στην ίδια κατεύθυνση, οι αυξανόμενες εποικοδομητικές σχέσεις για το FSRU Αλεξανδρούπολης δείχνουν τη διεύρυνση της πελατειακής βάσης προς τη Ρουμανία, καθώς οι αγορές LNG από την Premier Energy ενισχύουν αυτή την επαφή. Πρόσφατες δημοπρασίες για δυναμικότητα στον άξονα Ελλάδας–Βουλγαρίας–Ρουμανίας–Ουκρανίας αποδεικνύουν την αυξημένη κίνηση στη συγκεκριμένη διαδρομή.

Μετάβαση από λύση ανάγκης σε μόνιμο ενεργειακό δίκτυο

Έτσι, οι σημερινές υπογραφές ενσωματώνουν την επίπτωση μιας ευρύτερης προοπτικής πέρα από την ενσωμάτωση δύο ακόμη χωρών στην πρωτοβουλία. Ο Κάθετος Διάδρομος επιδιώκει να αποκτήσει μια μόνιμη θέση στον ευρωπαϊκό χάρτη φυσικού αερίου, μετατρέποντας τη Νοτιοανατολική Ευρώπη σε ένα πολύπλοκο δίκτυο διασυνδέσεων για τη μεταφορά αερίου από τον Νότο προς τον Βορρά.

Το κλειδί για την επιτυχία θα είναι η ολοκλήρωση των διασυνδέσεων Ελλάδας–Βόρειας Μακεδονίας και Βόρειας Μακεδονίας–Σερβίας. Θα προσδιορίσουν πότε η παρούσα πολιτική συμφωνία θα αποκτήσει πλήρη λειτουργία. Επιπλέον, η πιθανή μελλοντική συμμετοχή της Ουγγαρίας και της Σλοβακίας ενδέχεται να επεκτείνει σημαντικά τη δράση του άξονα προς την Κεντρική Ευρώπη.

Από την Αλεξανδρούπολη χθες έως τις υπογραφές της Θεσσαλονίκης σήμερα, το βλέμμα στρέφεται σταδιακά από τα συμμετέχοντα κράτη στην ικανότητα του νέου βαλκανικού κλάδου να προσφέρει ικανοποιητική και ανταγωνιστική δυναμική. Αυτό αναδεικνύει το ζητούμενο βήμα για έναν Κάθετο Διάδρομο που φιλοδοξεί να μετατραπεί από προσωρινή λύση σε ένα μόνιμο ενεργειακό δίκτυο της Νοτιοανατολικής και Κεντρικής Ευρώπης.

Διαβάστε ακόμη