Κοινωνικό Ταμείο για το Κλίμα: Το σχέδιο των 4,77 δισ. και προγραμματισμένα έργα για το 2027

Το ελληνικό Κοινωνικό Σχέδιο για το Κλίμα επικεντρώνεται κυρίως στην ενεργειακή αναβάθμιση κτιρίων και στη βελτίωση της θέρμανσης, ως μέρος ενός συνολικού πακέτου 4,77 δισ. ευρώ. Επιπλέον, οι μεταφορές αποτελούν δεύτερο σημαντικό άξονα, με πρωτοβουλίες όπως η κοινωνική μίσθωση ηλεκτρικών αυτοκινήτων και η ανανέωση του στόλου των δημόσιων συγκοινωνιών. Ωστόσο, οι εκταμιεύσεις αυτού του μεγάλου ποσού είναι συνδεδεμένες με τη σταδιακή υλοποίηση και την επίτευξη συγκεκριμένων στόχων, προκειμένου να εξασφαλιστεί η χρηματοδότηση, ακολουθώντας το μοντέλο του Ταμείου Ανάκαμψης.

Κατά την παρουσίαση του σχεδίου στις Βρυξέλλες, αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Επιτροπής τόνισαν ότι για κάθε παρέμβαση έχουν καθοριστεί συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα και στόχοι. Η Ελλάδα θα έχει τη δυνατότητα να ζητήσει πληρωμές μόνο μετά από πιστοποίηση της πρόοδου της εκάστοτε επένδυσης, με την πρώτη αυτή ευκαιρία να αναμένεται το πρώτο τρίμηνο του 2027, εφόσον τα πρώτα αποτελέσματα έχουν επιτευχθεί.

Το ελληνικό σχέδιο είναι το μεγαλύτερο που έχει εγκριθεί από την Κομισιόν μέχρι σήμερα, με συνολικά 4,77 δισ. ευρώ διαθέσιμα για την περίοδο 2026-2032. Περίπου 3,57 δισ. ευρώ προέρχονται από την ΕΕ, ενώ η εθνική συμμετοχή ανέρχεται στα 1,2 δισ. ευρώ. Η ελληνική κυβέρνηση εκτιμά ότι συνολικά τα έργα θα φτάσουν τα 5,3 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των φόρων. Η πλειονότητα των χρημάτων, περίπου 2,91 δισ. ευρώ, θα κατευθυνθεί στον κτιριακό τομέα, ενώ 1,46 δισ. ευρώ θα διατεθούν στις οδικές μεταφορές, αποδεικνύοντας τις προτεραιότητες του προγράμματος.

Η Κομισιόν αναμένει ότι μέχρι το 2032 οι επενδύσεις και οι μεταρρυθμίσεις του σχεδίου θα μειώσουν τις εκπομπές CO2 κατά περίπου 811.000 τόνους ετησίως. Από την ελληνική πλευρά περιγράφονται συνολικά 25 παρεμβάσεις, οι οποίες επιδιώκουν να συμπεριλάβουν νοικοκυριά, πολύ μικρές επιχειρήσεις και άτομα με ανάγκες κινητικότητας.

Εκταμιεύσεις και Διαχείριση

Η πρόσφατη έγκριση από την Κομισιόν δεν σημαίνει ότι τα 4,77 δισ. ευρώ είναι διαθέσιμα άμεσα. Οι αξιωματούχοι διευκρίνισαν ότι το χρηματοδοτικό μοντέλο βασίζεται στην απόδοση. Κάθε πιλοτική επένδυση θα παρακολουθείται με βάση τους προκαθορισμένους στόχους και ορόσημα, και οι πόροι θα απελευθερώνονται μόνο όταν θα πληρούνται αυτές οι προϋποθέσεις.

Επιπλέον, πληροφορίες που δόθηκαν στις Βρυξέλλες δείχνουν ότι υπάρχουν ακόμα ορισμένες διοικητικές λεπτομέρειες που χρήζουν διευκρίνισης, κυρίως σχετικά με τις αρμοδιότητες των φορέων που θα διαχειριστούν το νέο Ταμείο. Οι αξιωματούχοι υποθέτουν ότι αυτές οι εκκρεμότητες δεν θα αποτελέσουν σημαντικό εμπόδιο στην πρόοδο του έργου, καθώς πρόκειται για ένα καινούργιο χρηματοδοτικό εργαλείο που απαιτεί σαφή κατανομή ρόλων και ότι το υλικό αυτό θα διευθετηθεί σύντομα.

Όταν ρωτήθηκαν σχετικά με τα σημεία που προκάλεσαν τις πιο μεγάλες διαπραγματεύσεις, οι αξιωματούχοι της Κομισιόν δεν κατονόμασαν συγκεκριμένες επενδύσεις. Αντίθετα, υπογράμμισαν ότι το σχέδιο διαμορφώθηκε σε στενή συνεργασία με τις ελληνικές αρχές και ότι εξετάστηκε η συμβατότητά του με την κανονιστική νομοθεσία του Κοινωνικού Ταμείου και τους μακροπρόθεσμους στόχους του ελληνικού Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα.

Επικέντρωση σε Κατοικίες και Θέρμανση

Ο κτιριακός τομέας είναι ο κύριος πυλώνας του χρηματοδοτικού σχεδίου, με 1,748 δισ. ευρώ να διατίθενται για ενεργειακές αναβαθμίσεις κατοικιών. Το μέτρο θα στηρίξει περίπου 62.000 κατοικίες και θα εγκατασταθούν τουλάχιστον 200.000 συστήματα ενεργειακής αποδοτικότητας, όπως αντλίες θερμότητας και ηλιακά θερμικά συστήματα, αντικαθιστώντας εξοπλισμό που χρησιμοποιεί ορυκτά καύσιμα. Επίσης, παρέχεται η δυνατότητα εγκατάστασης φωτοβολταϊκών για αυτοπαραγωγή ενέργειας.

Αξιοσημείωτο είναι ότι η παρέμβαση αυτή δεν θα λειτουργήσει ως γενικό πρόγραμμα για όλα τα νοικοκυριά. Όπως επισημάνθηκε από αξιωματούχους της Επιτροπής, οι πόροι του Κοινωνικού Ταμείου θα κατευθυνθούν σε νοικοκυριά που πλήττονται από ενεργειακή ευαλωτότητα με βάση κριτήρια εισοδήματος και κοινωνικών αναγκών. Αναφέρθηκε επίσης ότι υπάρχουν και άλλα παράλληλα εθνικά προγράμματα που μπορεί να καλύψουν άλλα νοικοκυριά που δεν ανήκουν στην εν λόγω κατηγορία.

Στον ίδιο τομέα, προβλέπεται η δημιουργία 2.800 κοινωνικών κατοικιών με προϋπολογισμό 487,5 εκατ. ευρώ. Από αυτές, 2.350 θα είναι νέες κατοικίες σε κτίρια μηδενικών εκπομπών και 450 θα προκύψουν από την ανακαιίνιση δημόσιων κτιρίων. Για την αναβάθμιση 15 δημόσιων φοιτητικών εστιών, διατίθεται προϋπολογισμός 226,6 εκατ. ευρώ, με στόχο τη βελτίωση των συνθηκών στέγασης για 5.930 φοιτητές.

Από το 2027 θα λειτουργήσει και 13 one-stop shops σε κάθε Περιφέρεια που θα παρέχουν δωρεάν Πιστοποιητικά Ενεργειακής Απόδοσης σε περίπου 200.000 ευάλωτα νοικοκυριά και θα δημιουργηθεί Μητρώο Ενεργειακής Στήριξης για την καταγραφή των δικαιούχων του Ταμείου.

Το ETS2 και το Μεταβατικό Επίδομα Θέρμανσης

Κεντρικό ρόλο στο σχέδιο κατέχει το νέο ETS2, το οποίο είναι διακριτό από το υπάρχον σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών που αφορά τα καύσιμα σε κτίρια και οδικές μεταφορές. Το Κοινωνικό Ταμείο ορίστηκε να μετριάσει τις κοινωνικές επιπτώσεις της νέας τιμολόγησης του άνθρακα για τα νοικοκυριά με χαμηλότερες οικονομικές δυνατότητες.

Στο πλαίσιο του μέτρου, το επιδόμα θέρμανσης θα προσφέρει πρόσκαιρη οικονομική στήριξη, προβλέποντας ότι από το 2027 περίπου 780.000 δικαιούχοι θα μπορούν να λαμβάνουν έως 100 ευρώ ετησίως για να καλύψουν μέρος των αυξήσεων στη θέρμανση. Οι αρμόδιοι επισημαίνουν ότι το επίδομα αυτό δεν θα είναι μόνιμο, αλλά θα αφορά μόνο την επιπλέον επιβάρυνση που μπορεί να προκύπτει από το ETS2 για τα νοικοκυριά που χρησιμοποιούν ορυκτά καύσιμα.

Επιπλέον, επισημάνθηκε ότι η αναβολή συγκεκριμένων υποχρεώσεων του ETS2 έως το 2028 δεν επηρεάζει το χρονοδιάγραμμα και τον προϋπολογισμό του Κοινωνικού Ταμείου, οι οποίοι παραμένουν αμετάβλητοι και με πρόσθετους πόρους για ενδεχόμενα χρηματοδοτικά κενά.

Στις παραδοχές για την αποτίμηση των επιπτώσεων του ETS2 έχει υπολογιστεί η τιμή των 30 ευρώ ανά τόνο CO2, και οι μηχανισμοί που έχουν προβλεφθεί για την αντιμετώπιση απότομων αυξήσεων, συμπεριλαμβανομένων των πρόωρων δημοπρατήσεων δικαιωμάτων.

Κοινωνικό Leasing, Νέα Λεωφορεία και Μετρό

Στο τομέα των μεταφορών, κυριότερη δράση είναι το πρόγραμμα κοινωνικής μίσθωσης οχημάτων μηδενικών εκπομπών, με προϋπολογισμό 165,3 εκατ. ευρώ. Στόχος είναι η πρόσβαση σε ηλεκτρικά αυτοκίνητα για 15.000 νοικοκυριά με υψηλή μεταφορική ευαλωτότητα. Το πρόγραμμα προβλέπει τετραετή μίσθωση και μηνιαίο κόστος 150 ευρώ, με μέγιστη ενίσχυση 12.500 ευρώ, αυξημένη στα 14.000 ευρώ για οικογένειες με μέλη ΑμεΑ.

Για τις δημόσιες συγκοινωνίες, έχει σχεδιαστεί κονδύλι 129 εκατ. ευρώ για την προμήθεια 211 νέων λεωφορείων μηδενικών εκπομπών σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, εστιάζοντας κυρίως σε περιοχές που χρήζουν αυξημένης μεταφορικής πρόσβασης. Στην Αθήνα θα διατεθεί 101 οχήματα και 110 στη Θεσσαλονίκη. Όσον αφορά πιθανές προσθήκες λεωφορείων υδρογόνου, οι αρμόδιοι της Κομισιόν ανέφεραν ότι ο τρέχων σχεδιασμός είναι για οχήματα μηδενικών εκπομπών γενικά.

Επιπλέον, 47,2 εκατ. ευρώ θα χρηματοδοτήσουν υπηρεσίες μεταφοράς κατά παραγγελία για περιοχές που δεν καλύπτονται επαρκώς από τις συμβατικές δημόσιες συγκοινωνίες. Στο Μετρό της Αθήνας προβλέπεται αναβάθμιση 10 συρμών της Γραμμής 1 και προμήθεια 12 νέων συρμών για τις Γραμμές 2 και 3, συνοδευόμενη από πακέτο 262 εκατ. ευρώ.

Ιδιαίτερη μέριμνα υπάρχει και για τη μετακίνηση ατόμων με αναπηρία, με 41,4 εκατ. ευρώ διαθέσιμα για την αγορά ηλεκτρικών αμαξιδίων, mobility scooters και hand bikes, αλλά και 219,4 εκατ. ευρώ για λεωφορεία μηδενικών εκπομπών που θα μεταφέρουν έως 11.000 μαθητές με ειδικές ανάγκες. Παράλληλα, θα χρηματοδοτηθούν αναβαθμίσεις προσβασιμότητας σε σταθμούς του σιδηροδρόμου και του Μετρό.

Ακόμη, το σχέδιο περιλαμβάνει την ανάπτυξη 4.400 δημόσια προσβάσιμων σημείων φόρτισης με προϋπολογισμό 135 εκατ. ευρώ, ιδιαιτέρως σε περιοχές που δεν έχουν επαρκείς υποδομές. Για τα ταξί, υπάρχει πρόγραμμα με 68 εκατ. ευρώ για την αντικατάσταση συμβατικών οχημάτων με ηλεκτρικά και για την ενίσχυση προσβάσιμων οχημάτων.

Υποστήριξη Πολύ Μικρών Επιχειρήσεων

Επίσης, το σχέδιο έχει σημαντική μέριμνα και για τις πολύ μικρές επιχειρήσεις. Η Κομισιόν εκτιμά ότι συνολικά 28.000 ευάλωτες επιχειρήσεις θα ωφεληθούν με περίπου 820 εκατ. ευρώ για την αναβάθμιση των κτιρίων και τη βελτίωση των μεταφορικών λύσεων.

Η ενεργειακή αναβάθμιση των επιχειρηματικών κτιρίων προϋπολογίζεται γύρω στα 396 εκατ. ευρώ, ενώ εκτιμάται ότι θα ωφεληθούν περίπου 9.350 επιχειρήσεις. Η ελληνική κυβέρνηση έχει θέσει στόχο για 12.000 επιχειρήσεις που θα μπορέσουν να επωφεληθούν από αυτές τις δράσεις.

Υπολογίζεται επίσης 373,7 εκατ. ευρώ για τη στήριξη περίπου 15.550 πολύ μικρών επιχειρήσεων στην αγορά ή μίσθωση οχημάτων χαμηλών και μηδενικών εκπομπών, σε συνδυασμό με επενδύσεις στις υποδομές φόρτισης, προετοιμάζοντας το έδαφος για τις επόμενες χρηματοδοτήσεις.

Διαβάστε επίσης