Πλεόνασμα 10 δισ. ευρώ το 2026: Προοπτικές για νέες παροχές

Η προγραμματισμένη πορεία των δημοσιονομικών στοιχείων υποδηλώνει ότι το πρωτογενές πλεόνασμα του 2026 θα μπορούσε να αγγίξει το υψηλό επίπεδο των 10 δισεκατομμυρίων ευρώ, υποδεικνύοντας ενδεχόμενο αποτέλεσμα κοντά στο 4% του ΑΕΠ. Η σταθερή αύξηση των φορολογικών εσόδων, σε συνδυασμό με τη θετική κατάσταση των φορέων της Γενικής Κυβέρνησης, δημιουργεί αισιοδοξία για μια χρονιά καλύτερη από την πρόσφατη εκτίμηση του Υπουργείου Οικονομικών, η οποία τοποθετούσε το πρωτογενές αποτέλεσμα στο 3,2% του ΑΕΠ. Κρίσιμο παραμένει το ερώτημα σχετικά με το πόσο βιώσιμη θα αποδειχθεί αυτή η υπεραπόδοση και πως θα μπορούσε να μετατραπεί σε επιπλέον δημοσιονομική ευχέρεια.

Τα πρώτα ενδεικτικά στοιχεία προέρχονται από τις φορολογικές εισπράξεις. Στο διάστημα Ιανουαρίου-Ιουλίου, οι εισπράξεις ανήλθαν σε 42,9 δισ. ευρώ, σε σύγκριση με 40,4 δισ. ευρώ της αντίστοιχης χρονικής περιόδου του 2025, με υπέρβαση 1,55 δισ. ευρώ συγκριτικά με τους εφετινούς στόχους. Ιδιαίτερα το μήνα Ιούλιο, η αποδοχή από το φόρο εισοδήματος ξεπέρασε τις προσδοκίες κατά 896 εκατ. ευρώ.

Η ευνοϊκή εξέλιξη των εσόδων διαφαίνεται και από το πρωτογενές αποτέλεσμα του κρατικού προϋπολογισμού, που ανέβηκε στα 5,7 δισ. ευρώ, με βάση στόχο 4,4 δισ. ευρώ, αν και πρέπει να σημειωθεί ότι πρόκειται για προσωρινό αποτέλεσμα και όχι για το τελικό πρωτογενές πλεόνασμα, όπως υπολογίζεται από τους ευρωπαϊκούς κανόνες.

Ωστόσο, η διαφορά αυτή απαιτεί προσεκτική ανάλυση. Στο εξάμηνο, το πρωτογενές πλεόνασμα είχε καταγραφεί στα 4,48 δισ. ευρώ, σε σχέση με στόχο 1,95 δισ. ευρώ, αλλά η αφαίρεση ετεροχρονισμών υποδεικνύει ότι η πραγματική υπέρβαση ήταν μόλις 159 εκατ. ευρώ.

Αυτό σημαίνει ότι οι πρόσθετοι πόροι επ’ ουδενί δεν είναι διαθέσιμοι για νέες παροχές. Αν και η εικόνα είναι θετική, η πραγματική δημοσιονομική ευχέρεια θα εξαρτηθεί από την κατηγοριοποίηση των αιτίων της υπεραπόδοσης, ώστε να διαπιστωθεί ποιό μέρος είναι μόνιμο και ποιό οφείλεται σε χρονικές μετατοπίσεις.

Η εξής περίοδος θα προσδιορίσει το μέλλον. Οι εισπράξεις από φόρους εισοδήματος και ΕΝΦΙΑ θα συνεχιστούν, με τον ρυθμό κατανάλωσης να έχει κρίσιμη σημασία για τον ΦΠΑ και άλλους έμμεσους φόρους. Η ανάπτυξη και η απασχόληση συμβάλλουν θετικά στη διεύρυνση της φορολογικής βάσης, αν και μια πιθανή υποχώρηση της κατανάλωσης μπορεί να αναστρέψει αυτή την τάση.

Στους άμεσους φόρους, οι πρόσφατες ελαφρύνσεις ενισχύουν τη σημασία της φορολογικής συμμόρφωσης, καθώς η έγκαιρη πληρωμή των δόσεων και η αποφυγή νέων ληξιπρόθεσμων οφειλών θα κρίνουν την τελική απόδοση των βεβαιωμένων ποσών.

Η καταπολέμηση της φοροδιαφυγής παίζει επίσης έναν κρίσιμο ρόλο. Οι ηλεκτρονικές συναλλαγές, οι διασταυρώσεις μέσω myDATA και οι ψηφιακοί έλεγχοι από την ΑΑΔΕ προσφέρουν μία πιο μόνιμη πηγή εσόδων, κρίσιμη για τον δημοσιονομικό σχεδιασμό.

Ένας δεύτερος παράγοντας που μπορεί να προσφέρει βελτίωση στα αποτελέσματα είναι η έγκαιρη απόδοση των ασφαλιστικών ταμείων και άλλων φορέων της Γενικής Κυβέρνησης, που επιδεικνύουν καλύτερες επιδόσεις σε σύγκριση με πέρυσι. Αυτή η εικόνα έχει μεγαλύτερη σημασία από ότι φαίνεται, δεδομένου ότι η τελική θέση του πρωτογενούς αποτελέσματος της χώρας δεν εξαρτάται μόνο από τον κρατικό προϋπολογισμό αλλά από το σύνολο της Γενικής Κυβέρνησης.

Το κρίσιμο ζήτημα είναι το κατά πόσο αυτό θα επιδράσει στις πολιτικές παροχών. Οι νέοι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες επηρεάζουν τη δυνατότητα αύξησης των κρατικών δαπανών, με την κυβέρνηση να έχει ενσωματώσει για το 2026 δημοσιονομικές παρεμβάσεις της τάξεως των 3,7 δισ. ευρώ, στοχεύοντας σε αύξηση των καθαρών πρωτογενών δαπανών κατά 7,5%.

Κατά συνέπεια, το πλεόνασμα που αναμένεται να ξεπεράσει τα 10 δισ. ευρώ, δεν θα πρέπει να θεωρείται ως ένας «κουμπαράς» που μπορεί εύκολα να επιστραφεί στην οικονομία. Ωστόσο, παρέχει μεγαλύτερη ασφάλεια και, αν αποδειχθεί ότι ένα μέρος των πρόσθετων εσόδων έχει μόνιμο χαρακτήρα, προσφέρει τη δυνατότητα για νέες φορολογικές ελαφρύνσεις ή στοχευμένες παρεμβάσεις. Το πρακτικό μέγεθος αυτού του χώρου θα αποσαφηνιστεί καθώς πλησιάζουμε προς το κλείσιμο της χρονιάς και το ταμειακό αποτέλεσμα γίνεται πραγματικό δημοσιονομικό στοιχείο.