Ενεργειακή βελτίωση: Το πρόγραμμα «Εξοικονομώ» στοχεύει σε τρία εκατ. σπίτια

Η αναγκαιότητα ανανέωσης του γηρασμένου κτιριακού αποθέματος στην Ελλάδα είναι επιτακτική, αλλά τα αποτελέσματα παραμένουν απογοητευτικά. Παρά τις συνεχείς επιδοτήσεις και τον προϋπολογισμό που έχει ξεπεράσει τα 2,5 δισεκατομμύρια ευρώ από το 2019 μέχρι το 2025 μέσω του προγράμματος «Εξοικονομώ», η χώρα συνεχίζει να κατατάσσεται στις τελευταίες θέσεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης στο τομέα της ενεργειακής αναβάθμισης των κατοικιών.

Συγκεκριμένα, μόλις το 9,5% των Ελλήνων δηλώνει ότι διαβιεί σε κατοικία που έχει αναβαθμιστεί ενεργειακά τα τελευταία πέντε χρόνια, τη στιγμή που ο μέσος όρος της Ε.Ε. ανέρχεται στο 23,9%, δηλαδή σχεδόν τριπλάσιος. Ακόμα πιο εντυπωσιακή είναι η κατάσταση στην Ολλανδία, όπου το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνά το 60%, και στις γειτονικές χώρες όπως η Βουλγαρία και η Κύπρος, όπου κυμαίνεται γύρω στο 30%.

Ανησυχητικό είναι το γεγονός ότι ούτε η ελληνική εικόνα παρουσιάζει βελτίωση. Μέσα σε δύο χρόνια, το ποσοστό των πολιτών που ζουν σε ενεργειακά αναβαθμισμένες κατοικίες έχει μειωθεί από 12,5% το 2023 σε 9,5% το 2025. Αν και στην Ε.Ε. συνολικά παρατηρείται πτώση, η χώρα μας υστερεί σημαντικά σε σύγκριση με άλλες χώρες, όπου οι παρεμβάσεις είναι περισσότερες.

Ένας βασικός παράγοντας για αυτήν την καθυστέρηση είναι η δραματική αύξηση του κόστους των υλικών και των εργασιών ενεργειακής αναβάθμισης, που υπολογίζεται σε περίπου 40%-50% από το 2022 και μετά. Ως εκ τούτου, αν και οι διαθέσιμοι πόροι είναι υψηλοί, αυτά τα κονδύλια καλύπτουν πλέον πολύ λιγότερες κατοικίες.

Ενδεικτικά, στο πρόγραμμα «Εξοικονομώ» του 2021, 69.409 δικαιούχοι έλαβαν κατά μέσο όρο 13.242 ευρώ ανά κατοικία, ενώ στο πρόγραμμα του 2025 αναμένεται ότι θα χρηματοδοτηθούν μόλις 37.829 ακίνητα παρά τον παρόμοιο προϋπολογισμό.

Πέρα από το οικονομικό βάρος, άλλο ένα σημαντικό εμπόδιο είναι η γραφειοκρατία που καθυστερεί την ολοκλήρωση των προγραμμάτων. Οι προθεσμίες έχουν παραταθεί επανειλημμένα, όχι μόνο για το 2025 αλλά και για τα προγράμματα του 2023 και του 2021, με στόχο να μη χαθούν πόροι. Αυτό οδηγεί σε ένα φαύλο κύκλο, όπου οι προϋπολογισμοί έχουν προγραμματιστεί σε χαμηλότερες τιμές, αλλά οι αυξήσεις κόστους οδηγούν σε απαιτήσεις περισσότερων χρημάτων για το ίδιο αποτέλεσμα.

Επίσης, το «Εξοικονομώ» του 2025 εστιάζει σε περιοχές που έχουν πληγεί από φυσικές καταστροφές, όπως η Θεσσαλία και η Δυτική Μακεδονία, αφήνοντας περιορισμένο χώρο για άλλες περιοχές, όπως η Αττική, όπου τα κονδύλια περιορίζονται σε περίπου 40 εκατομμύρια ευρώ, αν και η περιφέρεια αυτή διαθέτει πάνω από 2 εκατομμύρια κατοικίες.

Αναρωτιέται κανείς πόσος είναι πραγματικά ο αριθμός κατοικιών που χρειάζονται ενεργειακές παρεμβάσεις. Εκτιμάται ότι τουλάχιστον 3 εκατομμύρια ανάγκες παραμένουν ανεκπλήρωτες.

Το στοίχημα πλέον είναι να διασφαλιστεί ότι οι διαθέσιμες επιδοτήσεις θα απευθύνονται σε όσο το δυνατόν περισσότερες κατοικίες, προκειμένου να υπάρξει ουσιαστική αναβάθμιση του κτιριακού αποθέματος και να μην παραμείνει η πλειονότητα των ακινήτων ενεργειακά αναποτελεσματική.