Μετασχηματισμός απορριμμάτων σε ενέργεια: 5 ευκαιρίες και 5 προϋποθέσεις για την αγορά

Η ενεργειακή αξιοποίηση των απορριμμάτων στην Ελλάδα παραμένει ένα περίπλοκο ζήτημα, καθώς οι προοπτικές του σχεδίου δεν έχουν ξεκαθαριστεί πλήρως. Παρά τις υποσχέσεις για την επικείμενη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων για έξι σχεδιαζόμενες μονάδες, το πιθανό πλαίσιο υλοποίησης παραμένει ασαφές, με ερωτήματα γύρω από τους κανόνες, τις τοποθεσίες και τις εξασφαλισμένες ποσότητες αποβλήτων.

Το σχέδιο, το οποίο ανακοίνωσε ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης το 2019, εντάσσεται στο εθνικό πρόγραμμα κυκλικής οικονομίας και διαχείρισης αστικών στερεών αποβλήτων. Η σχεδιαζόμενη ΣΜΠΕ περιλαμβάνει έξι μονάδες με συνολική ικανότητα 1,2 εκατομμυρίων τόνων ετησίως, καθώς και την αξιοποίηση επιπλέον 150.000 τόνων δευτερογενούς καυσίμου (SRF) από τσιμεντοβιομηχανίες, με στόχο την ολοκλήρωση μέχρι το 2030. Ωστόσο, επτά χρόνια μετά την αρχική εξαγγελία, η υλοποίηση εξακολουθεί να μην έχει προχωρήσει.

Η κατάσταση καθυστερεί περισσότερο αφού περίπου το 80% των αστικών αποβλήτων στη χώρα οδηγείται σε ταφή, όταν ο στόχος της Ευρωπαϊκής Ένωσης είναι να περιοριστεί αυτό το ποσοστό στο 10% έως το 2035. Σημαντικές αποκλίσεις παρατηρούνται και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς λειτουργούν περισσότερες από 500 μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης, οι οποίες παρήγαγαν το 2024 περίπου 39 TWh ηλεκτρικής ενέργειας και 80 TWh θερμότητας, με πάνω από το 50% αυτής της ενέργειας να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές.

Σύμφωνα με το ελληνικό σχέδιο, ο υπολογισμός ενδεικνύει καθαρή ηλεκτροπαραγωγή 1.173 GWh ετησίως, ισοδύναμη με 221 εκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, αξίας περίπου 89 εκατομμυρίων ευρώ. Αυτές οι εκτιμήσεις δεν αποτελούν εγγυημένα έσοδα, καθώς εξαρτώνται από τεχνολογικές παραμέτρους, τη σύνθεση των αποβλήτων, τις τιμές ενέργειας και τη δυνατότητα διάθεσης της παραγόμενης ηλεκτρικής ενέργειας και θερμότητας. Η αξιοποίηση των μετάλλων από την τέφρα πυθμένα μπορεί να προσφέρει επιπλέον αξία, με προϋπόθεση την ύπαρξη αγοραστών για τα ανακτημένα υλικά.

Σύμφωνα με στελέχη που συμμετείχαν στο 9ο συνέδριο της ΕΕΔΣΑ, υπάρχουν σημαντικά περιθώρια για την ανάπτυξη της ενεργειακής αξιοποίησης απορριμμάτων. Ωστόσο, τονίζουν ότι οι ευκαιρίες δεν συνεπάγονται αυτόματα βιώσιμα έργα. Η αξία αυτών θα εξαρτηθεί από το είδος των αποβλήτων που θα παραλαμβάνονται, το κόστος επεξεργασίας τους και την ύπαρξη αγοραστών για την ενέργεια και τα υλικά που θα παράγονται.

Χαρακτηριστικά πλεονεκτήματα

1. Προμήθεια Ρεύματος από Υπολείμματα

Το 2024, οι μονάδες ενεργειακής αξιοποίησης στην ΕΕ παρήγαγαν 39 TWh ηλεκτρικής ενέργειας και 80 TWh θερμότητας, με πάνω από το 50% να προέρχεται από ανανεώσιμες πηγές. Στο ελληνικό σενάριο, σχεδιάζεται η εκτροπή υπολειμμάτων αποβλήτων που αντιστοιχούν στο 30% των συνολικών αστικών αποβλήτων για το 2023, υπολογίζοντας καθαρή ηλεκτροπαραγωγή 1.173 GWh ετησίως, με αντίστοιχη αξία περίπου 89 εκατομμυρίων ευρώ. Αλλά, όπως αναφέρθηκε, αυτό δεν διασφαλίζει σταθερά έσοδα.

2. Ανάκληση Μετάλλων για Βιομηχανική Χρήση

Η τέφρα πυθμένα από την επεξεργασία περιέχει σημαντικά μέταλλα, όπως αλουμίνιο και χαλκό, τα οποία μπορούν να ανακτηθούν και να επαναχρησιμοποιηθούν, μειώνοντας την ανάγκη εισαγωγής. Για την Ελλάδα, η αξία αυτών των μετάλλων εκτιμάται σε περίπου 22 εκατομμύρια ευρώ ετησίως.

3. Κλιματικό Όφελος με Πιθανό Οικονομικό Αντίκρισμα

Η διοχέτευση υπολειμματικών αποβλήτων στις εγκαταστάσεις ενεργειακής αξιοποίησης μπορεί να περιορίσει τις εκπομπές μεθανίου, προφανώς προσφέροντας υποκατάσταση στην ενέργεια που προέρχεται από ορυκτά καύσιμα. Η εκτίμηση για την αποφυγή εκπομπών CO₂ χρησιμοποιεί στοιχεία που οδηγούν σε αξία περίπου 7,2 εκατομμυρίων ευρώ.

4. Μείωση Ταφής με Επιμονή στην Ανακύκλωση

Η ενεργειακή αξιοποίηση είναι εφικτή μόνο με την υλοποίηση ενός συστήματος διαχείρισης αποβλήτων που ήδη περιλαμβάνει πρόληψη, επαναχρησιμοποίηση και ανακύκλωση. Είναι ζωτικής σημασίας οι μονάδες να μη δέχονται ανακυκλώσιμα υλικά, ώστε να μην υπονομεύουν τις προσπάθειες ανακύκλωσης.

5. Δημιουργία Νέας Αγοράς

Η δημιουργία έξι μονάδων θα ενισχύσει την αγορά κατασκευής και λειτουργίας τους, καθώς και τη μεταφορά και επεξεργασία αποβλήτων, ενώ η διεθνής εμπειρία υποδεικνύει πως οι ευκαιρίες είναι ήδη θεμελιωμένες. Υπό τις κατάλληλες συνθήκες, αυτή η αγορά μπορεί να επεκταθεί σχεδόν σε όλα τα στάδια της διαδικασίας.

Προϋποθέσεις για την Υλοποίηση

1. Απαιτήσεις Χωροθέτησης και Αδειοδότησης

Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων είναι η εκκίνηση, όχι το τέλος. Η αγορά απαιτεί καθαρό χωροταξικό πλαίσιο και κατάλληλους χώρους για τις μονάδες ώστε να αποφευχθούν καθυστερήσεις.

2. Διασφάλιση Συμβάσεων για Ποσότητες και Χαρακτηριστικά Αποβλήτων

Οι επενδυτές χρειάζεται να γνωρίζουν εκ των προτέρων τις ποσότητες και τα χαρακτηριστικά των αποβλήτων που θα παραλαμβάνονται. Η συμβατική συμφωνία πρέπει να προηγηθεί των επενδυτικών διαδικασιών.

3. Προσαρμογή Μεγέθους και Τεχνολογίας

Η τεχνολογία και η χωρητικότητα των εγκαταστάσεων πρέπει να σχεδιάζονται αναλόγως με τις ανάγκες κάθε περιοχής και τη σύσταση των αποβλήτων.

4. Οικονομικοί Όροι Βιωσιμότητας

Η θερμική επεξεργασία πρέπει να είναι οικονομικά συμφέρουσα σε σύγκριση με την ταφή. Οι οικονομικοί κανόνες πρέπει να είναι ξεκάθαροι για την αποτελεσματική εκτίμηση της βιωσιμότητας των έργων.

5. Αγοραστές Ενέργειας και Υλικών

Η παραγωγή ενέργειας θα έχει αξία μόνο σε περίπτωση που μπορεί να διαθέτει στην αγορά. Απαραίτητη είναι η προετοιμασία για τη σύνδεση των μονάδων στο δίκτυο και η σύναψη συμβολαίων.

Διαβάστε επίσης