Αττική: Σε εκκρεμότητα οι αποφάσεις για 1,87 εκατ. τόνους απορριμμάτων

Η αγορά διαχείρισης απορριμμάτων βρίσκεται σε αναταραχή, με την κυβέρνηση να προσπαθεί να επιλύσει τις εκκρεμότητες που σχετίζονται με τις υποδομές, εστιάζοντας στην Αττική. Μετά από μια μακρά περίοδο αδράνειας, οι διαδικασίες για τα έργα στις περιοχές Σχιστό και Φυλή αρχίζουν να αποκτούν πιο ξεκάθαρα χαρακτηριστικά. Στην περίπτωση του Σχιστού, προγραμματίζεται η αυτοτελής πορεία του υφιστάμενου διαγωνισμού, ενώ στη Φυλή γίνεται μια συνολική αναθεώρηση του σχεδιασμού.

Αυτή τη στιγμή, οι σχετικές συζητήσεις είναι σε εξέλιξη, όμως η διαδικασία δεν έχει εισέλθει ακόμα στη φάση επίσημης αξιολόγησης. Στις πηγές της Μονάδας ΣΔΙΤ αναφέρεται ότι δεν έχει υποβληθεί επίσημη πρόταση στη ΔΕΣΔΙΤ, και περιμένουν τις αιτήσεις του φορέα για τα δύο έργα. Μετά την υποβολή, θα ακολουθήσει η αξιολόγηση και η έγκριση από τους αρμόδιους υπουργούς. Αναμένονται, ωστόσο, εξελίξεις με σχετικά σύντομη χρονική διαφορά, καθώς οι συζητήσεις προχωρούν.

Σημαντικό είναι ότι για το Σχιστό το επόμενο βήμα είναι η επικαιροποίηση του τεχνικού και χρηματοοικονομικού μοντέλου, προκειμένου τα κόστη να επανεκτιμηθούν και να διαπιστωθεί η βιωσιμότητα του έργου με τις υπάρχουσες εγκρίσεις. Εάν οι οικονομικές συνθήκες παραμείνουν στα γνωστά επίπεδα, μπορεί να συνεχιστεί η διαδικασία χωρίς νέα έγκριση από τη Διυπουργική Επιτροπή. Εάν όμως απαιτηθούν αλλαγές στις οικονομικές παραμέτρους, θα χρειαστεί νέα έγκριση, υπό τις συνθήκες του υφιστάμενου θεσμικού και ευρωπαϊκού πλαισίου.

Η κατάσταση στη Φυλή είναι πιο περίπλοκη και, όπως προκύπτει από πηγές, εξετάζεται ένας επανασχεδιασμός. Η κατεύθυνση που φέρεται να διαμορφώνεται είναι η συνέχιση ενός έργου και η αναθεώρηση του άλλου. Ωστόσο, οι τελικές αποφάσεις δεν έχουν διατυπωθεί επίσημα. Στη Φυλή, οι συζητήσεις αφορούν όχι μόνο την οικονομική αναθεώρηση αλλά και το τεχνικό σχεδιασμό, τη λειτουργία των νέων υποδομών, καθώς και τις περιβαλλοντικές παραμέτρους.

Στο επίκεντρο βρίσκονται και σενάρια για την Εγκατάσταση Μηχανικής Αποκομιδής Απορριμμάτων (ΕΜΑΚ) στη Φυλή, χωρίς να έχει υπάρξει μέχρι στιγμής επίσημη απόφαση ή αίτημα που να αποσαφηνίζει το μέλλον της εγκατάστασης. Οι τελικές αποφάσεις για την Αττική αναμένονται σύντομα, δεδομένου ότι οι διαδικασίες γύρω από τις υποδομές έχουν αρχίσει να αποκτούν ουσία.

Μια νέα παράμετρος της πίεσης έγκειται στο γεγονός ότι το 2025, 1,87 εκατ. τόνοι απορριμμάτων στην Αττική αναμένεται να ταφούν, ενώ οι χώροι υγειονομικής ταφής στη χώρα πλησιάζουν τα όριά τους. Το υπουργείο Περιβάλλοντος καλεί τους ΦΟΔΣΑ να προτείνουν είτε επεκτάσεις των υπαρχόντων χώρων ταφής είτε δημιουργία νέων, διατίθεντας αρχικά 20 εκατ. ευρώ. Ο περιφερειάρχης Αττικής, Νίκος Χαρδαλιάς, δηλώνει έτοιμος να παρουσιάσει τον συνολικό σχεδιασμό της Περιφέρειας, με τον Νοέμβριο να τίθεται ως πιθανός ορίζοντας εξελίξεων για τους διαγωνισμούς ΣΔΙΤ.

Ο κ. Γραφάκος αναμένει τις εξελίξεις τον Νοέμβριο, υπογραμμίζοντας την ανάγκη έγκρισης για τον διαγωνισμό μετατροπής του ΕΜΑΚ. Η Μονάδα ΣΔΙΤ παραμένει ανενεργή όσον αφορά επίσημες προτάσεις και αναμένει τις αιτήσεις του φορέα για τις δύο έργες, ώστε να ακολουθήσουν οι αξιολογήσεις και οι εγκρίσεις από τους υπουργούς. Συνεπώς, ο Νοέμβριος θεωρείται πιθανός αριθμός εξελίξεων, αλλά όχι κάποιο δεδομένο ημερομηνίας έγκρισης.

Αξιοσημείωτο είναι ότι οι δύο διαγωνισμοί για τον «Κεντρικό Τομέα» και τον «Πειραιά» είχαν προκηρυχθεί επί κυβέρνησης Γιώργου Πατούλη και παραμένουν σε εκκρεμότητα, με εκτιμώμενη αξία περίπου 761 εκατ. ευρώ. Οι διαγωνισμοί είχαν προσελκύσει ενδιαφέρον από κοινοπραξίες όπως οι ΕΛΛΑΚΤΩΡ – ΗΛΕΚΤΩΡ, ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή – ΤΙΤΑΝ, και άλλες. Τα τελευταία χρόνια, εξαγορές και αναδιατάξεις στην αγορά έχουν αλλάξει τις ισορροπίες, καθιστώντας τις παλιές κοινοπραξίες μη αντιπροσωπευτικές της τρέχουσας κατάστασης.

Πάνω από 1,86 εκατ. τόνοι προς ταφή

Σύμφωνα με στοιχεία του ΕΔΣΝΑ το 2025, η συνολική ποσότητα απορριμμάτων που πρόκειται να ταφούν στους δήμους της Αττικής υπολογίζεται σε 1.868.211,444 τόνους, χωρίς να αφορά μόνο τα φορτία που αποστέλλονται απευθείας στους ΧΥΤΑ, αλλά περιλαμβάνει και απορρίμματα από σταθμούς μεταφόρτωσης και άλλες διαδικασίες.

Η επιβάρυνση από το τέλος ταφής, που υπολογίζεται με συντελεστή 35 ευρώ ανά τόνο, φτάνει τα 65.387.400,54 ευρώ, αν και το ποσό αυτό δεν έχει καταβληθεί αναγκαστικά από τους δήμους, αλλά είναι απλώς υπολογισμός που προκύπτει από τις ποσότητες των απορριμμάτων. Το τέλος αυτό είναι αντικείμενο διαφωνίας μεταξύ της αυτοδιοίκησης και της Πολιτείας.

Ο Δήμος Αθηναίων κατέχει την πρώτη θέση σε απόλυτες ποσότητες, με περίπου 334.000 τόνους και υπολογιζόμενο τέλος 11,69 εκατ. ευρώ. Ακολουθούν οι δήμοι Πειραιά, Φυλής, Αχαρνών, Περιστερίου, και Ασπροπύργου.

Οι ποσότητες αυτές δεν υποδεικνύουν την περιβαλλοντική επίδοση των δήμων, αφού επηρεάζονται από πληθυσμιακούς και οικονομικούς παράγοντες. Ωστόσο, αποτυπώνουν την κλίμακα των απορριμμάτων που συνεχίζουν να κατευθύνονται προς ταφή. Ετησίως, παράγονται περίπου 2,2 εκατ. τόνοι απορριμμάτων στην Περιφέρεια, με τις ποσότητες που οδηγούνται προς ταφή στη Φυλή το 2025 να υπολογίζονται περίπου σε 1,86 εκατ. τόνους, από 1,82 εκατ. το 2020.

Ανοιχτό και το μέτωπο της ενεργειακής αξιοποίησης

Επιπλέον, βρίσκεται σε εκκρεμότητα η ολοκλήρωση του σχεδίου για την ενεργειακή αξιοποίηση του υπολειμματικού απόβλητου. Η Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων, που υποβλήθηκε για διαβούλευση τον Αύγουστο του 2025, προβλέπει την εγκατάσταση έξι μονάδων σε τέσσερις διαχειριστικές ενότητες με συνολική ετήσια δυναμικότητα περίπου 1,18 εκατ. τόνων. Για την Αττική σχεδιάζεται μονάδα με χωρητικότητα 356.000 τόνων, χωρίς να έχει καθοριστεί η θέση της.

Η δομή του σχεδίου επανεξετάζεται, καθώς το επίτευγμα υψηλότερων στόχων ανακύκλωσης ενδέχεται να περιορίσει τις διαθέσιμες ποσότητες για καύση. Σημαντικά παραμένουν τα ερωτήματα σχετικά με τον αριθμό, την τοποθέτηση και τη δυναμικότητα των μονάδων, ενώ οι αρχικές προβλέψεις ίσως αποδειχθούν μεγαλύτερες από τις πραγματικές ανάγκες.

Ανοιχτή είναι επίσης η συζήτηση για το χρηματοδοτικό μοντέλο, περιλαμβάνοντας τη συμμετοχή του Δημοσίου και των ιδιωτών καθώς και τη σύνθεση εσόδων από πώληση ηλεκτρικής ενέργειας με το τέλος παραλαβής απορριμμάτων. Μετά την ολοκλήρωση της ΣΜΠΕ, θα πρέπει να διαμορφωθεί το ρυθμιστικό πλαίσιο και να υποβληθούν οι σχετικές αιτήσεις στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή. Τμήματα της διαδικασίας παραμένουν σε αρχικό στάδιο, χωρίς ώριμα σχέδια έτοιμα προς εφαρμογή.

Κονδύλι 20 εκατ. ευρώ για χώρους ταφής

Η πίεση δεν περιορίζεται μόνο στην Αττική. Πολλές περιοχές της χώρας αντιμετωπίζουν προβλήματα, καθώς οι ΧΥΤΑ και ΧΥΤΥ πλησιάζουν τη χωρητικότητα τους προτού προλάβουν να λειτουργήσουν νέες μονάδες διαχείρισης. Ως αποτέλεσμα, το Υπουργείο Περιβάλλοντος έστειλε πρόσκληση στους 14 ΦΟΔΣΑ της χώρας να υποβάλουν προτάσεις για νέους χώρους ταφής ή επεκτάσεις υφιστάμενων, διατίθεντας αρχικά 20 εκατ. ευρώ. Παρ’ όλα αυτά, φαίνεται πως οι ΦΟΔΣΑ στην Πελοπόννησο και την Ήπειρο δεν έχουν εκδηλώσει ενδιαφέρον μέχρι τώρα.

Η πρόσκληση καλύπτει την αγορά και την κατασκευή των χώρων ταφής με τον απαιτούμενο εξοπλισμό, αλλά δεν αφορά τη χρηματοδότηση ερευνών ή λειτουργικών δαπανών. Απαιτείται ωστόσο οι προτάσεις να σέβονται τις εθνικές και περιφερειακές κατευθύνσεις και οι ΦΟΔΣΑ να έχουν επιβεβαιωθεί από τη ΡΑΑΕΥ. Για έργα με ιδιώτες ανάδοχους, η χρηματοοικονομική τεκμηρίωση είναι απαραίτητη, προκειμένου οι επιδοτήσεις να μην προκαλέσουν παράνομες κρατικές ενισχύσεις, δεδομένου ότι οι ΧΥΤΥ δεν χρηματοδοτούνται απευθείας από ευρωπαϊκούς πόρους.

Σε ολόκληρη τη χώρα λειτουργούν 95 ΧΥΤΑ και ΧΥΤΥ, με το Νότιο Αιγαίο να διαθέτει 26, λόγω της νησιωτικότητας. Η Κεντρική Μακεδονία ακολουθεί με 12, ενώ δυτική Ελλάδα, Στερεά Ελλάδα και Κρήτη έχουν από 8. Η Δυτική Μακεδονία διαθέτει έναν μόνο χώρο, ενώ η Αττική έχει δύο, εκ των οποίων ο ένας βρίσκεται στα Κύθηρα. Παρά την παρουσία εγκαταστάσεων, υπάρχουν νησιά που δεν έχουν ολοκληρωμένη υποδομή διαχείρισης.

Αυτή την εβδομάδα ανακοινώθηκε και χρηματοδότηση 6,4 εκατ. ευρώ για την αποκατάσταση έξι ανενεργών ΧΑΔΑ σε νησιά όπως η Μύκονος, η Τήνος και η Κάλυμνος. Με τις περιβαλλοντικές άδειες εξασφαλισμένες, οι δήμοι αναμένουν να σταματήσουν οι ετήσιες ποινές ύψους 480.000 ευρώ, ενώ θα μειωθούν οι υποθέσεις που βαρύνουν τη χώρα με ευρωπαϊκές κυρώσεις από 17 σε 11. Ο επόμενος κρίσιμος στόχος είναι να ολοκληρωθούν τα έργα, ώστε τα κονδύλια να οδηγήσουν σε ουσιαστική αποκατάσταση και αποκατάσταση των σχετικών εκκρεμοτήτων.

Διαβάστε ακόμη