Εξελίξεις στη διαχείριση απορριμμάτων: Τρία νέα μέτωπα στο προσκήνιο

Η εξέλιξη της εναλλακτικής διαχείρισης αποβλήτων οδεύει προς τη διεύρυνση σε νέες κατηγορίες, ενώ τα οικονομικά κίνητρα για δήμους και επιχειρήσεις και η σταδιακή εφαρμογή του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω» αναμένονται να καταστούν κεντρικά ζητήματα στον τομέα της διαχείρισης. Οι δράσεις αυτές περιλαμβάνουν ΚΥΑ που βρίσκονται στο στάδιο των υπογραφών, καθώς και τροποποιήσεις στα συστήματα ανακύκλωσης, με τις προϋποθέσεις να εκτείνονται σε όλη τη διαδικασία. Ωστόσο, η μεγάλη πρόκληση παραμένει η ταχύτητα της μετάβασης από τις θεσμικές ρυθμίσεις στην πράξη, καθώς η Ελλάδα εξακολουθεί να είναι πίσω σε σχέση με τους ευρωπαϊκούς στόχους, με την Αττική να είναι σε επίκαιρη κρίση.

Η πίεση στην Αττική είναι έντονη, καθώς η παραγωγή αποβλήτων συνεχίζει να είναι σε υψηλά επίπεδα. Οι υποδομές είναι υπερφορτωμένες και η καθυστερημένη υλοποίηση νέων έργων δημιουργεί ανησυχία σχετικά με την επάρκεια του συστήματος. Εν τω μεταξύ, στην αγορά παρατηρείται αναδιάρθρωση, με εξαγορές και στρατηγικές αλλαγές να επηρεάζουν τις ισορροπίες σε έναν τομέα με έντονο επενδυτικό ενδιαφέρον.

Ο Νοέμβριος προβλέπεται ως μήνας βασικών κινήσεων για τις υποδομές της Αττικής, αν και η υπάρχουσα κατάσταση δεν αναμένεται να μεταβληθεί άμεσα. Στόχος είναι η έγκριση της τροποποίησης για τη μονάδα επεξεργασίας απορριμμάτων στο Σχιστό, καθώς και η εκκίνηση νέου διαγωνισμού για τη μετατροπή του ΕΜΑΚ στα Λιόσια. Αυτές οι πρωτοβουλίες στοχεύουν στην αποδέσμευση κρίσιμων υποδομών, αν και το συνολικό πρόβλημα παραμένει.

Ο Ανδρέας Λουκάτος, αντιπρόεδρος του ΔΣ του ΣΕΠΑΝ, επεσήμανε την ανάγκη προσοχής στα οργανικά απορρίμματα. «Όσο δεν λυθεί η Αττική, που είναι η μισή Ελλάδα, η πρόοδος θα είναι πάντα ανεπαρκής», δήλωσε, αναδεικνύοντας ότι η χαμηλή ανακύκλωση του οργανικού τομέα επιβραδύνει την προσπάθεια της χώρας. Σύμφωνα με τον ίδιο, η ιδιωτική συμμετοχή είναι καίρια για τη σωστή διαχείριση των οργανικών αποβλήτων, είτε μέσω της παραγωγής ποιοτικού κομπόστ είτε μέσω ενεργειακής αξιοποίησης.

1. Ανάπτυξη ειδικών κανόνων για απορρίμματα

Η πρώτη προτεραιότητα περιλαμβάνει την εφαρμογή ή ολοκλήρωση κανόνων για νέες κατηγορίες αποβλήτων που μέχρι στιγμής δεν εντάσσονταν σε οργανωμένα συστήματα. Σκοπός είναι η ελάφρυνση των δήμων και η αύξηση της ευθύνης των παραγωγών και διαχειριστών μέσω σαφών υποχρεώσεων.

Όπως δήλωσε ο γενικός γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων, Μανώλης Γραφάκος, η ΚΥΑ για τα στρώματα είναι έτοιμη προς υπογραφή, ενώ εντός του έτους θα προχωρήσει και η ΚΥΑ για τα έπιπλα. Στο επίκεντρο είναι η ολοκλήρωση του πλαισίου για τα κλωστοϋφαντουργικά απόβλητα.

Η Αλεξάνδρα Τόγια, διευθύνουσα σύμβουλος του ΕΟΑΝ, ανακοίνωσε επίσης ότι ολοκληρώθηκαν οι ρυθμίσεις για καπνικά προϊόντα και αγροτικά πλαστικά, με εξέταση συστήματος εναλλακτικής διαχείρισης για τις συσκευασίες φυτοπροστατευτικών προϊόντων.

Μία βασική παρατήρηση αφορά τη βραδύτητα στην εφαρμογή των ήδη έτοιμων ρυθμίσεων την ώρα που η αγορά χρειάζεται αποτελεσματικότητα. Όπως σημείωσε η Τόγια, υπάρχουν διατάξεις έτοιμες προς εφαρμογή, αλλά οι διαδικασίες καθυστερούν. Ο ΣΕΠΑΝ εξέφρασε την ανησυχία του για την απόσταση ανάμεσα στις αποφάσεις της διοίκησης και τις ανάγκες των επιχειρήσεων.

Η κατάσταση των αποβλήτων εκσκαφών, κατασκευών και κατεδαφίσεων είναι ιδιαίτερα κρίσιμη, με 12 συστήματα να συνεργάζονται για την εκπόνηση μελέτης που θα καθορίσει το πραγματικό κόστος ορθής διαχείρισης. Στις φωτοβολταϊκές εγκαταστάσεις, η εισφοροδιαφυγή φτάνει περίπου το 90%, κάτι που προκαλεί προβληματισμό για την επερχόμενη αύξηση αποβλήτων. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει μηχανισμούς εντοπισμού επιχειρήσεων, με αναμενόμενα αποτελέσματα σε 3-4 μήνες, και εξετάζεται η σύνδεση του Μητρώου Παραγωγών με την ηλεκτροδότηση φωτοβολταϊκών συστημάτων για καλύτερο έλεγχο.

2. Χρηματοδότηση και κίνητρα

Το δεύτερο μέτωπο αφορά την αναθεώρηση του τρόπου χρηματοδότησης του συστήματος και τα κίνητρα για τη χωριστή συλλογή αποβλήτων. Η αρχή της διευρυμένης ευθύνης του παραγωγού προβλέπει ότι οι παραγωγοί δεν επωμίζονται μόνο την ευθύνη μέχρι την πώληση, αλλά συμμετέχουν και στο κόστος της απόρριψης.

Η Αλεξάνδρα Τόγια τόνισε ότι οι απαιτούμενες εισφορές για τις συσκευασίες θα είναι σημαντικά υψηλότερες από τις τρέχουσες. Σημαντική είναι η ανάγκη όχι μόνο να μην υπάρχει εισφοροδιαφυγή αλλά και να καθοριστεί το πραγματικό κόστος ταυτοποίησης και διαχείρισης αποβλήτων, ιδίως για τις οργανωμένες επιχειρήσεις στον τομέα HORECA, που χαρακτηρίζεται «μεγάλο στοίχημα» σύμφωνα με τον Γραφάκο.

Ο σχεδιασμός προτίθεται να περιλαμβάνει σχήματα που θα συνδυάζουν πόρους από τους υπόχρεους παραγωγούς με δημόσιες χρηματοδοτήσεις. Ο μηχανισμός που αναμένεται να προταθεί θα σχετίζεται με τη μείωση των δημοτικών τελών για τις επιχειρήσεις που οργανώνουν χωριστή συλλογή αποβλήτων, αναγνωρίζοντας τη μείωση της πίεσης στο δημοτικό σύστημα.

Ο τομέας HORECA προσφέρεται για την εφαρμογή του μοντέλου αυτού, δεδομένου ότι οι ποσότητες εκεί είναι μεγάλες και οι ροές μπορούν να ελέγχονται αποτελεσματικά.Αν και οι υποχρεώσεις για τις μεγαλύτερες ξενοδοχειακές μονάδες υφίστανται, η εφαρμογή τους απαιτεί βελτίωση.

Εν μέσω των προκλήσεων, το ΥΠΕΝ παρουσίασε τη μετασχηματισμένη εικόνα ενός συστήματος που αναλαμβάνει περισσότερες ευθύνες, ωστόσο, η πρόεδρος του ΣΕΠΑΝ, Λένα Μπέλση, επισήμανε ότι μεγάλες καθυστερήσεις και ζητήματα συμμόρφωσης παραμένουν αναγκαία προς διόρθωση.

3. «Πληρώνω όσο Πετάω»

Το τρίτο μέτωπο σχετίζεται με την υλοποίηση του συστήματος «Πληρώνω όσο Πετάω», που συνδέει τη χρηματοδότηση με την πραγματική ποσότητα απορριμμάτων. Με τη θέσπιση της αρχής, στο επόμενο βήμα απαιτείται η εκτίμηση της βιωσιμότητάς της. Ο Γραφάκος επεσήμανε ότι η εφαρμογή δεν μπορεί να προκαλεί υψηλές οικονομικές επιβαρύνσεις που θα ανατρέψουν το κίνητρο.

Ο Κωνσταντίνος Αραβώσης, αντιπρόεδρος της ΡΑΑΕΥ, δήλωσε ότι ολοκληρώνεται η μελέτη για έναν οδηγό που θα επιτρέψει στους δήμους να εφαρμόσουν το σύστημα, περιλαμβάνοντας παραδείγματα και τεχνικές μεθόδους.

Η ολοκλήρωση της μελέτης αναμένεται μέχρι το τέλος Νοεμβρίου και δεν θα επιβάλλει ενιαία λύση σε όλη τη χώρα, περιλαμβάνοντας διαφορετικές προσεγγίσεις για αστικούς και νησιωτικούς δήμους.

Η εκκίνηση του «Πληρώνω όσο Πετάω» είναι προκλητική, καθώς η χώρα δεν έχει ισχυρή θεσμική υποδομή. Παρά τις θεσπισμένες ρυθμίσεις, η πραγματικότητα παραμένει ότι τα τέλη υπολογίζονται με βάση τις επιφάνειες των ακινήτων, και όχι την πραγματική ποσότητα αποβλήτων. Χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι οι Δήμοι Βάρης-Βούλας-Βουλιαγμένης και Χαλανδρίου. Ο τομέας του τουρισμού και της εστίασης, που συνεισφέρει σημαντικά στην παραγωγή οργανικών αποβλήτων, αναμένεται να κληθεί να προσαρμοστεί γρηγορότερα στην νέα πρακτική.

Η πρόκληση είναι ότι η εφαρμογή στα νοικοκυριά θα είναι περίπλοκη και θα δοθεί έμφαση στην ανταμοιβή για τους πολίτες που ανακυκλώνουν. Επιπλέον, οι προτάσεις αναγνωρίζουν τη συμμετοχή του DRS για τη συλλογή συσκευασιών, με στόχο να κινητοποιηθούν κονδύλια 140 εκατ. ευρώ.

Ωστόσο, η αγορά ζητά γρήγορη εφαρμογή μέτρων, σαφείς κανόνες και δίκαιη κατανομή του κόστους. Παράλληλα, η Ελλάδα βρίσκεται στο στόχαστρο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη μη συμμόρφωση με τις διατάξεις διαχείρισης αποβλήτων, καθώς τα ποσοστά ανακύκλωσης εξακολουθούν να είναι χαμηλά. Ειδικότερα, το 18,5% των αστικών αποβλήτων ανακυκλώνεται, ενώ το 80% καταλήγει σε ταφή.

Διαβάστε επίσης