Economist: Η εποχή των χαμηλών επιτοκίων ανήκει στο παρελθόν, οι κυβερνήσεις αναλαμβάνουν το κόστος

Αύξηση των επιτοκίων δανεισμού στις ανεπτυγμένες οικονομίες

Στον ανεπτυγμένο κόσμο, οι επενδυτές πιέζουν τις κυβερνήσεις να δανειστούν με υψηλότερο κόστος. Η απόδοση των ομολόγων αυξάνεται σε χώρες όπως η Βρετανία, η Γαλλία, η Γερμανία και η Ιαπωνία. Σημαντικό είναι ότι, στις 14 Σεπτεμβρίου, η απόδοση των 10ετών αμερικανικών κρατικών ομολόγων υπερέβη το 5% για πρώτη φορά εδώ και αρκετά χρόνια. Αξιοσημείωτο είναι ότι η μέση απόδοση των 10ετών κρατικών ομολόγων στις ανεπτυγμένες χώρες έχει φτάσει το 4%, το υψηλότερο επίπεδο εδώ και πάνω από 15 χρόνια, σχεδόν πενταπλάσιο από τον μέσο όρο της περιόδου 2015-2021.

Αυξανόμενο κόστος δανεισμού σε ιστορικά υψηλό χρέος

Η ανάλυση του Economist προειδοποιεί ότι το κόστος δανεισμού αυξάνεται την ώρα που το χρέος των κρατών είναι ήδη σε ιστορικά υψηλά επίπεδα, φτάνοντας το 110% του ΑΕΠ στις ανεπτυγμένες οικονομίες, από 70% στις αρχές της δεκαετίας του 2000. Στις ΗΠΑ, το χρέος έχει διπλασιαστεί, ενώ στη Βρετανία έχει σχεδόν τριπλασιαστεί. Παρ’ όλα αυτά, οι κυβερνήσεις δεν δείχνουν διάθεση για δημοσιονομική σύσφιξη, καθώς οι ΗΠΑ αναμένονται να καταγράψουν φέτος δημοσιονομικό έλλειμμα περίπου 6% του ΑΕΠ και η Γαλλία πάνω από 5%.

Το τέλος της εποχής του φθηνού χρήματος

Κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2010, οι πολιτικοί είχαν την πολυτέλεια να παραβλέπουν τις ανησυχίες για μια κρίση χρέους χάρη στα χαμηλά επιτόκια. Ωστόσο, η κατάσταση αλλάζει με την Federal Reserve να αυξάνει το βασικό της επιτόκιο κατά 25 μονάδες βάσης στις 16 Σεπτεμβρίου, με την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να ακολουθεί μια εβδομάδα νωρίτερα.

Η κατάσταση στην αγορά ομολόγων υποδηλώνει ότι έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή, όπου η φτηνή κρατική χρηματοδότηση ανήκει στο παρελθόν. Ο Economist επισημαίνει ότι οι μεγάλες οικονομίες θα αρχίσουν να αναγνωρίζουν πόσο επώδυνα είναι τα υψηλά επίπεδα χρέους όταν τα επιτόκια δεν μπορούν πλέον να αγνοηθούν.

Στο παρελθόν, κυβερνήσεις έπρεπε να διαχειριστούν υψηλές αποδόσεις και υψηλό δανεισμό, όμως όχι ταυτόχρονα, κάτι που είναι χαρακτηριστικό της παρούσας συγκυρίας.

Αυξανόμενοι τόκοι και επιπλέον πίεση

Οι πληρωμές τόκων έχουν ήδη ξεπεράσει το 3% του ΑΕΠ στις χώρες του ΟΟΣΑ, και στις ΗΠΑ φτάνουν κοντά στο 5%. Το υπάρχον χρέος πολλές φορές εκδίδεται με χαμηλά επιτόκια από προηγούμενες περιόδους. Όμως, καθώς τα παλαιά ομόλογα λήγουν και αντικαθίστανται με νέα, το κόστος θα συνεχίσει να αυξάνεται.

Σύμφωνα με το Committee for a Responsible Federal Budget, αν τα επιτόκια δανεισμού παραμείνουν στα τρέχοντα επίπεδα, οι ετήσιες πληρωμές τόκων των ΗΠΑ θα μπορούσαν να φτάσουν σχεδόν τα 2,7 τρισ. δολάρια μέχρι το τέλος της δεκαετίας.

Οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις και οι προοπτικές τους

Αυξάνονται οι προσδοκίες ότι οι μακροπρόθεσμες αποδόσεις θα διατηρηθούν σε υψηλά επίπεδα. Η επένδυση σε υποδομές τεχνητής νοημοσύνης απαιτεί τεράστια κεφάλαια, ανταγωνιζόμενη κυβερνήσεις για το ενδιαφέρον των επενδυτών. Επίσης, ορισμένοι παραδοσιακοί αγοραστές κρατικού χρέους, όπως οι κεντρικές τράπεζες, αρχίζουν να μειώνουν τα χαρτοφυλάκια τους.

Η ανάλυση της Λίρα Μότα από το MIT δείχνει ότι το “convenience yield”, δηλαδή η προθυμία των επενδυτών να αποδεχθούν χαμηλότερες αποδόσεις, έχει σχεδόν εξαλείφει. Αυτή η απώλεια προνομίου είναι κρίσιμη τη στιγμή που οι ΗΠΑ χρειάζονται τρισεκατομμύρια δολάρια κάθε χρόνο στην αγορά ομολόγων.

Δανεισμός για μικρότερες διάρκειες

Οι κυβερνήσεις φαίνεται να επιλέγουν μια διαφορετική στρατηγική, δανειζόμενες για μικρότερες διάρκειες και αποφεύγοντας τις υψηλές αποδόσεις. Στις ΗΠΑ, ο νόμος του Τραμπ το 2025 ενέτεινε την κατάσταση και αύξησε το έλλειμμα, ενώ η Ιαπωνία προχωρά σε κρατικές επενδύσεις παράλληλα με φορολογικές ελαφρύνσεις.

Εάν οι κυβερνήσεις συνεχίσουν να δανείζονται για μικρότερες χρονικές περιόδους, είναι πιθανό να βρεθούν σύντομα μπροστά σε μια σκληρή πραγματικότητα: το επιτόκιο δανεισμού να ξεπερνά την οικονομική ανάπτυξη. Σε τέτοια περίπτωση, το βάρος του χρέους θα αυξάνεται συνεχώς.

Δυσκολίες προσαρμογής και φόβος νέας κρίσης

Η κατάσταση αυτή μπορεί να επιφέρει έναν φαύλο κύκλο, καθώς οι κυβερνήσεις καθυστερούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα. Ενδεικτικά, οι ΗΠΑ έχουν ήδη δημοσιονομικό έλλειμμα 4% του ΑΕΠ, και η Γαλλία πλησιάζει το 3%. Οι αγορές προειδοποιούν ότι οι μεγάλες οικονομίες μπορεί να αναγκαστούν να προχωρήσουν σε δύσκολες δημοσιονομικές προσαρμογές αν δεν προχωρήσουν σε απαραίτητες ενέργειες σύντομα.