Διαδρομές στη θάλασσα: Ντοκιμαντέρ που αναδεικνύει τους ψαράδες της Πάρου
Η καλλιτεχνική διεύθυνση και το σενάριο είναι έργο του δημοσιογράφου Γιώργου Κουβαρά, ο οποίος πέρασε αρκετές ημέρες αφιερωμένες σε έρευνα και γυρίσματα στην Πάρο.
Η Πάρος, δημοφιλής προορισμός για εκατομμύρια επισκέπτες το καλοκαίρι, κρύβει μια άλλη διάσταση που σπάνια αποκαλύπτεται στους τουρίστες. Πρόκειται για τη ζωή στη θάλασσα πριν ακόμα κάνει την εμφάνισή της η ημέρα, με τα καΐκια να βγαίνουν στο πέλαγος, τους ψαράδες να επισκευάζουν τις εργαλειακές τους ανάγκες και μια γενιά που αγωνίζεται να διατηρήσει τη δουλειά της εν μέσω δυσκολιών.
Στους λιμένες Νάουσας και Πίσω Λιβαδιού, η εικόνα είναι πολύ διαφορετική από αυτή που αντικατοπτρίζουν οι τουριστικές κάρτες: επαγγελματίες αλιείς μιλούν για μείωση των αλιευμάτων, αύξηση των εξόδων, καταστροφή εργαλείων και μεταβολές στο θαλάσσιο περιβάλλον, καθώς και για την αδυναμία του επαγγέλματος να προσελκύσει νέους αλιείς.
Ο Δημήτρης Σκιαδάς, πρόεδρος των επαγγελματιών αλιέων της Πάρου, έχει 57 χρόνια ζωής και 45 χρόνια εμπειρίας στη θάλασσα.
Αναπολεί εποχές που η αλιεία ήταν οικονομικά ευνοϊκή, αλλά σήμερα περιγράφει μια κατάσταση όπου οι απολαβές συχνά δεν καλύπτουν τα απαραίτητα έξοδα.
«Το πρόβλημα είναι πολυδιάστατο. Πολλοί παράγοντες, σύμφωνα με τους αλιείς, επιδρούν σωρευτικά», δηλώνει.
Μονοπάτια και προκλήσεις στην αλιεία
«Δελφίνια, φώκιες και λαγοκέφαλοι βλάπτουν τα δίχτυα, αυξάνοντας τον χρόνο εργασίας και το κόστος. Ο λαγοκέφαλος, ιδιαίτερα, αναμφίβολα συνιστά πρόβλημα, καθώς καταναλώνει είδη όπως σουπιές και χταπόδια, που είναι βασικά για την αλιευτική δραστηριότητα.
Αυτό το ζήτημα αποκτά και μια περίεργη διάσταση, καθώς οι αλιείς αναρωτιούνται για την εκτέλεση της οικονομικής ενίσχυσης των 5,33 ευρώ ανά κιλό για τον λαγοκέφαλο. Πώς θα γίνεται η παραλαβή, η ζύγιση και η διαδικασία ολοκλήρωσης;»
Η ανακοίνωση οικονομικής στήριξης πέφτει στο κενό, καθώς η διαδικασία εφαρμογής της είναι πολύπλοκη και χρονοβόρα.
Ο Δημήτρης Σκιαδάς αποτυπώνει την κατάσταση αυτή, σημειώνοντας ότι οι ώρες επισκευής εργαλείων μπορούν να υπερβαίνουν τον χρόνο που απαιτεί η αλιευτική δραστηριότητα.
Μια συνεχώς μεταβαλλόμενη θάλασσα
Οι ψαράδες δεν εντοπίζουν όλα τα προβλήματα στην υπεραλίευση. Ο πρόεδρος των αλιέων συγκεντρώνει προτάσεις για μια συνολική επιστημονική μελέτη των εξελίξεων στη θάλασσα.
«Η υπερθέρμανση του πλανήτη, οι περιβαλλοντικές αλλαγές, η εισαγωγή νέων ειδών και η ευρύτερη αλλαγή του οικοσυστήματος είναι παράγοντες που χρειάζονται μελέτη», αναφέρει.
Εν τω μεταξύ, η συζήτηση για την υπεραλίευση παραμένει επίκαιρη. Οι διάφορες κατηγορίες ψαράδων συχνά διαπιστώνουν διαφωνίες, κυρίως αναφορικά με τις πρακτικές των μεγαλύτερων σκαφών. Ο Δημήτρης Σκιαδάς, ωστόσο, προτείνει μια πιο ευρύτερη προσέγγιση: «Η ευθύνη δεν μπορεί να αποδίδεται αποκλειστικά σε μια μορφή ψαρέματος, χρειαζόμαστε καλύτερη κατανόηση των προβλημάτων μας».
Από την Κάλυμνο, ο Κωνσταντίνος Μησαρούχος αναδεικνύει την αλιευτική δραστηριότητα τουρκικών σκαφών στο Αιγαίο και ζητάει περισσότερη προστασία των ελληνικών υδάτων.
Οι ποικιλόμορφες προσεγγίσεις αποτυπώνουν την ποικιλία των προβλημάτων που αντιπαραβάλλει η ελληνική αλιεία.
Οι νέοι και η αλιεία
Μια ανησυχητική πτυχή είναι η ηλικιακή σύνθεση του κλάδου.
Οι ενεργοί ψαράδες είναι στην πλειοψηφία τους μεγαλύτερης ηλικίας, με τον Βαγγέλη Σκιαδά να αναφέρει μέσο όρο ηλικίας 60-65 ετών. Εδώ έρχεται και το ζήτημα με τις συντάξεις, καθώς πολλοί άνθρωποι που δούλεψαν με σθένος αναρωτιούνται αν θα μπορέσουν κάποτε να αποχωρήσουν.
«Θα μπορέσουμε ποτέ να συνταξιοδοτηθούμε;», αναρωτιέται ο Βαγγέλης, υπογραμμίζοντας τις δυσκολίες που έχουν αντιμετωπίσει.
Η ανανέωση του επαγγέλματος συνδέεται με τις οικονομικές συνθήκες. Οι αυξανόμενες τιμές καυσίμων και συντήρησης σκαφών και εργαλείων, σε αντίθεση με τις τιμές των αλιευμάτων, δυσκολεύουν τη νέα γενιά. Ο Δημήτρης Σκιαδάς περιγράφει ένα επάγγελμα που απαιτεί νυχτερινές ώρες, πολλές ώρες στη θάλασσα και χρόνο για επισκευές, ενώ ο τουρισμός προσφέρει μια ελκυστικότερη επαγγελματική επιλογή.
Εναλλακτικές προοπτικές: Αλιευτικός τουρισμός
Η μετάβαση προς μια εναλλακτική κατεύθυνση όπως ο αλιευτικός τουρισμός προσφέρει κάποια ελπίδα.
Στην Πάρο, πρώην αλιευτικά σκάφη συμμετέχουν πλέον σε δραστηριότητες αλιευτικού τουρισμού, προσκαλώντας επισκέπτες για ψάρεμα και άλλες θαλάσσιες εμπειρίες.
«Αυτή η εξέλιξη μπορεί να κρατήσει νέους κοντά στη θάλασσα», αναφέρει ο Δημήτρης Σκιαδάς για να τονίσει τη σημασία της αξιοποίησης των γνώσεών τους.
Ωστόσο, υπάρχει και ένα παράδοξο: αν οι επαγγελματίες αποχωρήσουν από την παραδοσιακή αλιεία προς τον τουρισμό, ποιος θα απομείνει για να συνεχίσει την αλιευτική δραστηριότητα;
Το ερώτημα δεν είναι θεωρητικό, είναι ήδη μέρος της πραγματικότητας στην Πάρο.
Ιστορίες καθημερινής ζωής
Η κατάσταση της σύγχρονης αλιείας αποτυπώνεται ίσως καλύτερα από την εικόνα ενός μικρού καΐκι που βγαίνει πριν το πρώτο φως της ημέρας.
Ο Βαγγέλης Σκιαδάς ρίχνει τα δίχτυα του, ενώ η σύζυγός του Μαρίνα κρατά το τιμόνι. Αυτή δεν έχει καταγωγή από αλιευτική οικογένεια. Είναι φιλόλογος και εργάζεται στο σχολείο το πρωί, αλλά το απόγευμα συνοδεύει τον σύζυγό της στη θάλασσα. Αποδέχονται την πρόταση να μας μεταφέρουν μαζί τους στο καΐκι για να καταγράψουμε την εμπειρία του ψαρέματος.
Η Μαρίνα σημειώνει ότι στιγμές διδασκαλίας και αγάπης γι’ αυτή τη δουλειά τη βοήθησαν να μάθει γρήγορα.
«Όταν αγαπάς κάτι, το μαθαίνεις», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Όταν ερωτάται αν η δύναμη είναι αναγκαία για τις απαιτήσεις της, απαντά με ειλικρίνεια: «Χρειάζεται ψυχή».
Η Μαρίνα παρατηρεί την αλλαγή στη θάλασσα, την μείωση των ψαριών και των παραδοσιακών ψαράδων, αλλά εξακολουθεί να επιμένει στη δουλειά της.
Η σημαντική ισορροπία: Τουρισμός και αλιεία
Η Πάρος έχει μετατραπεί σε έναν κορυφαίο τουριστικό προορισμό της χώρας, με την τουριστική ανάπτυξη να προσφέρει νέες ευκαιρίες, αλλά και να επηρεάζει τη κοινωνική και οικονομική μορφή του νησιού.
Σε αυτό το νέο φόντο, η παραδοσιακή αλιεία αναζητά την παρουσία της.
Οι ψαράδες που συνεχίζουν να εργάζονται στη θάλασσα επιθυμούν λιγότερες γενικές δηλώσεις και περισσότερες ρεαλιστικές προτάσεις, καθώς επίσης ερευνητικές μελέτες για τις αλλαγές στο θαλάσσιο οικοσύστημα, λύσεις στα προβλήματα με τα κατεστραμμένα εργαλεία και υποστήριξη για επαγγελματίες.
Πάνω απ’ όλα, επιθυμούν μια πολιτική που να δίνει στους νέους την ευκαιρία να θεωρήσουν πάλι την αλιεία ως βιώσιμο επάγγελμα.
Όπως αναφέρει ο Δημήτρης Σκιαδάς στο ΑΠΕ-ΜΠΕ: «μια χώρα δεν ζει μόνο από τον τουρισμό, αλλά και από τον πρωτογενή τομέα».
Στην Πάρο, το ερώτημα είναι αν η θάλασσα θα συνεχίσει να είναι και για την επόμενη γενιά όχι μόνο χώρος τουριστικών δραστηριοτήτων, αλλά και τόπος εργασίας και ζωής.
Το τηλεοπτικό αφιέρωμα αποτελεί μέρος μιας σειράς ερευνών του ΑΠΕ-ΜΠΕ οι οποίες καταγράφουν τις προκλήσεις και τις προοπτικές ανάπτυξης του νησιού, καλύπτοντας τον πρωτογενή τομέα, τον τουρισμό, τη διαχείριση φυσικών πόρων και τις επιπτώσεις του υπερτουρισμού.
Πηγή:ΑΠΕ-ΜΠΕ
